Neonatal diyabet deney hayvan modellerinde lentivirüs aracılı GLP-1 gen transferinin pankreatik hücre farklılaşması üzerindeki etki mekanizmalarının aydınlatılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, GEN VE HÜCRE TEDAVİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: EZGİ ERBASAN
Danışman: Salih Şanlıoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Amaç: β-hücre rejenerasyonu üzerine yapılan çalışmalar, hasar veya metabolik hastalık sonrasında azalan β-hücre kütlesini yeniden artırmayı hedefler. GLP-1’in β-hücre rejenerasyonunu desteklediği gösterilmiş olsa da neonatal dönemde uzun süreli GLP-1 ekspresyonunun etkisi tam olarak bilinmemektedir. Bu çalışmada, neonatal streptozotosin (STZ) ile oluşturulan β-hücre hasarı modelinde, lentiviral vektörle sağlanan doğal GLP-1 ekspresyonunun β-hücre rejenerasyonunu destekleyip desteklemediğini araştırdık.
Yöntem: Doğal insan GLP-1 genini kodlayan üçüncü nesil bir lentiviral vektör (LentiGLP-1) oluşturuldu ve bu vektörün fonksiyonel aktivitesi in vitro olarak doğrulandı. Ardından, LentiGLP-1’in in vivo etkilerini değerlendirmek amacıyla yenidoğan sıçanlara STZ uygulanarak neonatal β-hücre hasarı modeli oluşturuldu. Model oluşturulduktan sonra hayvanlara intraperitoneal olarak LentiGLP-1 veya LentiLacZ enjeksiyonu yapıldı. Pankreas dokuları ve serum örnekleri histolojik, immünohistokimyasal ve biyokimyasal analizler için toplandı. Elde edilen örneklerde adacık morfolojisi, insülin-pozitif alan, dolaşımdaki aktif GLP-1 düzeyleri ve pankreasta insülin, glukagon, GLP-1 ve GLP-1R ekspresyonu değerlendirildi. Olası β-hücre rejeneratif mekanizmalarını incelemek için insülin (β-hücre), Ki67 (proliferasyon), PDX-1 (β-hücre kimliği), Ngn3 (neogenez), CK20 (duktal plastisite) ve α-amilaz (asiner hücre) belirteçleri kullanılarak ikili immünofloresan boyama yapıldı.
Bulgular: LentiGLP-1, belirgin bir sitotoksisiteye neden olmadan aktif GLP-1 sekresyonunu yükseltti ve in vitro koşullarda glukozla uyarılmış insülin sekresyonunu artırdı. Neonatal sıçanlarda LentiGLP-1, dolaşımdaki aktif GLP-1 düzeylerini artırdı, adacık morfolojisini iyileştirdi ve insülin-pozitif alanı genişletti. İkili immünofloresan analizleri, insülinin Ki67, PDX-1, Ngn3 ve CK20 ile lokalize olduğunu gösterirken insülin/α-amilaz ko-lokalizasyonu gözlenmedi.
Sonuç: Elde edilen sonuçlar, lentiviral aracılı uzun süreli doğal GLP-1 ekspresyonunun neonatal β-hücre hasarı sonrasında β-hücre rejenerasyonunu destekleyebileceğini göstermektedir. Bu etki, β-hücre proliferasyonu, neogenez ve hücresel plastisite gibi ilişkili mekanizmalarla ortaya çıkarken, asiner hücrelerden β-hücrelere dönüşümün belirgin bir katkısı bu modelde gözlenmemiştir.