Araştırma Etik Kurullarında Görev Alan Etik Uzmanlarının Yaşadığı Sorunlar ve Çözüm Önerileri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, TIP TARİHİ VE ETİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET ATEŞ
Danışman: Mustafa Levent Özgönül
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Klinik araştırmalar, tıbbın ilerlemesinde çok önemli rolü bulunmaktadır. Araştırma Etik Kurulu (AEK) Sürecinin sağlıklı işleyebilmesi açısından kurulda görev alan etik uzmanının bilgi ve deneyimleri kritik rol oynamaktadırlar. Bu araştırmanın amacı; Araştırma Etik Kurulu'unda'lerde görev alan etik uzmanlarının (Tıp Tarihi ve Etik ve/veya Deontoloji Anabilim Dalı'nda uzmanlık veya doktora derecesi bulunan kişiler) başvuru dosyalarını değerlendirirken yaşadıkları sorunları ve çözüm önerilerilerini belirlemektir. Bu araştırmada nitel yöntemlerinden fenomenolojik desen kullanılmış, 12 etik uzmanı ile çevrim içi yüz yüze görüşmeler yapılmıştır. İçerik analizleri sonucunda araştırmada 1 tema, 2 alt tema, 6 kategori ve 38 kod oluşturulmuştur. Etik kurul başvurularında yaşanan sorunların bireysel hatalardan daha çok yapısal ve sistematik nitelikte olduğu ortaya konulmuştur. Karar alma süreçlerinde yaşanan kollektif çalışma kaynaklı olumlu olumsuz içsel ve dışsal yönlendirmeler, fikir çatışmaları, kolaylaştırıcılık beklentileri, araştırmacı tutumları, dosya içeriklerindeki eksiklikler, mevzuat sorunları, eğitim eksikliği ve özgünlük değeri sınırlı çalışmalar etik kurul değerlendirme süreçlerini zorlaştıran temel unsurlar olarak belirlenmiştir. AEK'nin multidisipliner yapısı önemli katkılar sağlamaktadır. Kurul üyelerinin etik eğitim eksikliği, kavramsal birlikteliğin sağlanamaması ve uzmanların değerlendirme alışkanlıkları ise kurulun etkinliğini sınırlamaktadır. Etik kurul üyeleri için zorunlu, standartlaştırılmış eğitim programlarının oluşturulması, etik uzmanlarının kurumsal konumunun ve karar yetkisinin güçlendirilmesi, etik kurul üyelerini baskı ve yönlendirmelere karşı koruyucu, güvence verici mekanizmaların geliştirilmesi, mevzuatta sadeleştirme ve standardizasyon sağlanması, özgünlük değeri düşük çalışmalar için etik kurul öncesi ön değerlendirme mekanizmalarının kurulması ve etik kurul üyelerinin iş yükünün azaltılması etik kurul sürecinin sağlıklı bir şekilde işlemesine katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Klinik araştırmalar, Etik kurullar, Etik uzmanları, Tıp Etiği.