Korkuteli Yörükleri: Kökenleri, Kültürleri ve Tarihî Seyirleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RUKİYE PALA
Danışman: Leyla Derviş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, Antalya ilinin Korkuteli ilçesinde yaşayan Yörüklerin tarihsel kökenlerini, sosyal yapısını, kültürel özelliklerini ve yaşam biçimlerini tarihsel süreç içerisinde incelemektedir. Korkuteli Yörükleri, büyük bir kısmı yerleşik hayata geçmiş ve bazıları ise hala konargöçer yaşam tarzını sürdüren bir halk topluluğudur. Bu çalışma, Yörüklerin tarihsel süreç içerisinde nasıl bir değişim ve dönüşüm geçirdiğini, bu süreçteki sosyo-kültürel etkilerini ve bu topluluğun günümüzdeki yaşam biçimlerini anlamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın konusu, Korkuteli Yörüklerinin tarihsel, kültürel ve sosyo-ekonomik süreçleridir. IV. yüzyılın sonlarına doğru, diğer Türk toplulukları gibi Oğuz boyları da Orta Asya'dan Anadolu'ya göç etmiş ve Anadolu'nun farklı bölgelerine yerleşmiştir. Bu boylar, Anadolu'nun Türkleşme sürecine önemli katkılarda bulunmuşlardır. Anadolu coğrafyasında Büyük Selçuklu, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Devleti gibi siyasi yapılar içerisinde kurucu unsurlar arasında yer alan bu topluluklar, Orta Asya'dan itibaren sürdürdükleri konargöçer yaşam tarzı nedeniyle sürekli olarak iskân politikalarına tabi tutulmuşlardır. Ancak, bu iskân politikaları zaman zaman toplumsal huzursuzluklara ve büyük çaplı isyanlara yol açmış, buna karşın Yörükler, konar-göçer yaşam biçimini sürdürme eğilimlerini korumuşlardır. Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklu dönemlerinde Oğuz boyları genel olarak "Türkmen" adıyla anılmışken, Osmanlı Devleti döneminden itibaren bu topluluklar arasında "Yörük" ve "Türkmen" şeklinde bir ayrım yapılmıştır. Bu bağlamda, Rumeli'den başlayarak Marmara, Ege Denizi çevresi ve Batı Anadolu'dan Kızılırmak'a kadar uzanan coğrafyada yaşayan Oğuz boyları "Yörük" olarak adlandırılmıştır. Buna karşılık, Kızılırmak'ın doğusundan başlayarak Anadolu'nun doğu ve güney bölgelerinde, ayrıca Irak ve Suriye'de yaşayan konar-göçer gruplar "Türkmen" olarak tanımlanmıştır. Osmanlı dönemi boyunca Yörüklerin yoğun bir şekilde yerleştiği Teke Sancağı'nın bir parçası olan Korkuteli ilçesi, merkezi otoriteye karşı isyanların meydana geldiği önemli bir bölge olmuştur. Bu isyanlar arasında en dikkat çekici olanı Şahkulu İsyanı'dır . İsyan sonrasında gerçekleştirilen sürgün ve iskân politikaları, Yörüklerin konar-göçer yaşam tarzını değiştirmeye ve bu grupları yerleşik hayata geçirmeye yönelik önemli çabalara rağmen, bu yaşam biçiminin tamamen ortadan kalkmasını sağlayamamıştır. Bölgede yaşayan yerleşik ve konar-göçer Yörük toplulukları, Orta Asya kültürünün günümüze ulaşmasında önemli bir rol oynamıştır. Bu kültürel mirasın aktarımında, Yörüklerin sürdürdükleri konargöçer yaşam biçimi belirleyici bir etken olmuştur. Ancak, son yarım yüzyılda, modern dönemin getirdiği yenilikler ve toplumsal değişimler, Yörük kültüründe de önemli dönüşümlere neden olmuştur. Bu değişim, geleneksel yaşam pratiklerinin ve kültürel unsurların yeniden şekillenmesini beraberinde getirmiştir. Sonuç olarak, Korkuteli Yörükleri, tarihsel kökenleri, sosyal yapıları, ekonomik faaliyetleri ve kültürel mirasıyla önemli bir halk topluluğu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu tez, Yörüklerin geçmişten günümüze kadar süregelen dönüşümünü ve bu dönüşümdeki temel faktörleri ortaya koyarak, bölgedeki kültürel çeşitliliğin anlaşılmasına katkı sağlamaktadır. Yörüklerin yaşam biçimlerinin korunması ve bu kültürün gelecek nesillere aktarılması hem yerel hem de ulusal düzeyde büyük önem taşımaktadır. Konar-göçer Yörükler, kökenleri Orta Asya'ya dayanan ve daha sonra dünya geneline dağılan bir topluluktur. Bu göçebe grupların bir kısmı yerleşik hayata geçerken, diğer bir kısmı ise geleneksel konar-göçer yaşam tarzını sürdürmüştür. Anadolu'ya gelen konar-göçer Türkler, bu yaşam tarzını devam ettirerek Yörük adı altında yerleşmişlerdir. Anadolu'da, aşiretler, oymaklar ve boyların yerleştiği bölgelere kendi isimlerini vererek 24 Oğuz Boyunun izlerini Anadolu'ya taşımışlardır. Günümüzde ise bu konar-göçerlerin torunları genellikle yerleşik hayata geçmiş, ancak bir kısmı hala geleneksel konar-göçer yaşam tarzını sürdürmeye çalışmaktadır. Teknolojinin değişmesi ve gelişmesiyle birlikte, konar-göçer Yörüklerin yaşamında gözle görülür değişiklikler meydana gelmiştir. Bu değişiklikler, barınma, beslenme ve diğer birçok alanda ortaya çıkmıştır. Korkuteli Yörükleri, Anadolu'nun kültürel mozaik yapısına kattığı değerle önemli bir topluluktur ve tarih boyunca yaşadıkları değişimlerle bu önemini sürdürmüştür. Bu tez çalışmasında ele alınacak olan "Korkuteli Yörükleri: Kökenleri, Kültürleri ve Tarihî Seyirleri" başlığı altında, topluluğun tarihî geçmişi, kültürel zenginlikleri ve tarihî seyirleri detaylı bir şekilde anlatılmaya çalışılacaktır.