Neuman'ın sistemler modeli'ne temellendirilmiş psikoeğitimin yoğun bakım ünitesinde yatan bireylerin eşlerinin psikolojik sıkıntı ve stresle başa çıkmaları üzerine etkisi: Eylem araştırması

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YELİZ KARAÇAR

Danışman: Kerime Bademli

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Amaç: Neuman'ın Sistemler Modeline (NSM) temellendirilmiş psikoeğitim programının yoğun bakım ünitesinde yatan bireylerin eşlerinin psikolojik sıkıntı ve stresle başa çıkma tarzları üzerine etkisini incelemektir. Yöntem: Araştırma modele dayalı program geliştirme ve iç içe geçmiş eylem araştırmasını birleştiren tekli karma yöntem araştırmasıdır. Araştırma, bir devlet hastanesinde yoğun bakımlarda yatan bireylerin eşleriyle (n=14) ile yürütülmüştür. NSM'ye temellendirilmiş psikoeğitim programı yüz yüze bireysel görüşme yöntemiyle altı oturumda uygulanmıştır. Nicel veriler, eylem öncesi ve sonrası "Psikolojik Sıkıntı Ölçeği" ve "Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği" ile, nitel veriler eylem sonrası toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde Wilcoxon testi, nitel verilerin analizinde tematik ve betimsel analiz kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların psikolojik sıkıntılarının azaldığı (p=.002), kendine güvenli (p=.001), iyimser (p=.003) ve sosyal destek arama (p=.001) yaklaşımlarının arttığı, çaresiz (p=.001) ve boyun eğici (p=.020) yaklaşımlarının azaldığı belirlenmiştir. Nitel verilerden üç ana ve 13 alt tema elde edilmiştir. Katılımcıların, en fazla deneyimledikleri başa çıkma stratejilerinin "duyguları ifade edebilme", "kabullenme" ve "sosyal destek alma" olduğu, en fazla deneyimledikleri duygusal tepkilerin "azalmış kaygı" ve "baş etmeye ilişkin güçlenme" olduğu ortaya çıkmıştır. Katılımcılar psikososyal destek gereksinimleri olduğunu belirtmişlerdir. Sonuç: NSM'ye temellendirilmiş psikoeğitimin psikolojik sıkıntıyı azalttığı, başa çıkma tarzlarını geliştirdiği belirlenmiştir. Eylem sonrası en fazla duyguları ifade edebilme, kabullenme, sosyal destek stratejilerinin kullanıldığı, kaygılarının azaldığı ve başa çıkmalarının güçlendiği ortaya çıkmıştır. Bu programın, yoğun bakımda yatan bireylerin eşlerinin psikolojik sağlığının ve başa çıkmalarının desteklemesinde kullanılması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: neuman'ın sistemler modeli, psikoeğitim, psikolojik sıkıntı, stresle başa çıkma, yoğun bakım