Bariatrik cerrahi hastalarında farkındalık temelli eğitim programı: bir eylem araştırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DEFNE DİZLEK BAYRAKTAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Emine Çatal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmanın amacı ilk aşamada, Bariatrik Cerrahi Hastalarında Farkındalık Temelli Eğitim Programı'nı geliştirip, ikinci aşamada ise bu programın bireylerin yeme farkındalıkları üzerine etkisini belirlemektir. Yöntem: Araştırmada ameliyat öncesi dönemde müdahale grubuna uygulanmak üzere dört haftalık, bariatrik cerrahi hasta grubuna özgü Farkındalık Temelli Eğitim Programı geliştirilmiştir. Programın etkililiğini incelemek üzere nicel ve nitel yöntemlerin birlikte kullanıldığı eylem araştırması tasarımı kullanılmıştır. Araştırma amaçlı örneklem tekniğiyle belirlenen 15 katılımcı müdahale ve 15 katılımcı kontrol grubunda olmak üzere toplamda 30 katılımcı ile yürütülmüştür. Araştırma verileri eylem öncesi, eylem sırası ve eylem sonrası ameliyatın 3. ve 6. aylarında toplanmıştır. Araştırmanın veri toplama aşamasının nicel boyutunda Yeme Farkındalığı Ölçeği, nitel boyutunda ise kısa kesik hikâye, odak grup görüşmesi, derinlemesine bireysel görüşme ve katılımcı günlükleri kullanılmıştır. Araştırmada nicel veri analiz süreci SPSS 24.0 paket programı ile yürütülmüştür. Nitel veriler için ise NVIVO 11 programı kullanılarak içerik analizi ve betimsel analiz yapılmıştır. Bulgular: Araştırmada müdahale ve kontrol gruplarında katılımcıların 11'i kadın, 4'ü erkektir. Ameliyat sonrası 3. ve 6. aylarda Yeme Farkındalığı Ölçeği alt boyutlarında ve ölçek toplam puanında müdahale grubunun lehine anlamlı farklar gözlemlenmiştir. Zaman içindeki değişim analizleri sonucunda ise, "farkındalık" alt boyutu hariç tüm alt boyutlar ve toplam ölçek puanı açısından ameliyat öncesi ve sonrası dönemler arasında anlamlı fark saptanmıştır. Müdahale grubundaki katılımcıların, Farkındalık Temelli Eğitim Programı'na dair nitel bulguları "Eylem Öncesi", "Eylem Sırası", "Eylem Sonrası" olmak üç ana aşamada verilmiştir. Araştırmada eylem sonrasında "Duygu ve Düşüncelere Etki" ve "Yeme Üzerine Etki", "İyi Olma Hali" ve "Eğitim Olmasaydı" temaları öne çıkmıştır. Sonuç: Araştırmada, geliştirilen Bariatrik Cerrahi Hastalarında Farkındalık Temelli Eğitim Programı'nın nitel ve nicel olarak değerlendirilmesi sonucunda katılımcıların yeme farkındalığı üzerine etkili olduğu görülmüştür.