İbn Akîl ve Suyûtî'nin Elfiyye Şerhlerinin Karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET YÜCE
Danışman: Turan Bahşi
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İbn Mâlik'in (672/1274) Elfiyye isimli manzumesi üzerine yazıldığı günden günümüze dek birçok çalışma kaleme alınmıştır. Telif edilen bu eserler arasında İbn Akîl (ö.769/1367) ve Suyûtî'nin (ö. 911/1505) şerhleri nahiv öğretiminde yaygın bir şekilde kullanılması bakımından ön plana çıkmaktadır. Bu çalışma, İbn Akîl'in Şerhu İbni Akîl alâ Elfiyyeti İbn Mâlik ve Suyûtî'nin el-Behcetu'l-merdiyye fî şerhi'l-Elfiyye adlı şerhlerinin karşılaştırılmasını konu edinmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, söz konusu iki alimin Elfiyye şerhleri arasında benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkarılmasıdır. Doküman analizi yöntemine başvurulan araştırma; giriş, üç bölüm ve bir de sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde söz konusu iki şârihin hayatı ve ilmî kişiliği genel hatlarıyla incelenmiştir. Birinci bölümde ise nahiv ilminde metin ve izahı konusu ele alınmıştır. İkinci bölümde şârihler, genel özellikleri açısından karşılaştırılmıştır. Bu bölüm içerisinde eser adları ve yazılış gayeleri, kaynaklar, konuların tertibi ve başlıklar ve üslup konuları incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise şârihler, metot açısından mukayese edilmiştir. Bölüm içinde şerh yöntemi, nahiv usulü, nahiv terimlerine yaklaşım, istişhâd metotları ve ihtilaflara yaklaşım konuları analiz edilmiştir. Bu analiz neticesinde İbn Akîl'in benimsemiş olduğu şerh metodunun şerh-i gary-ı memzûc olmasının da etkisiyle konuların aktarımı noktasında daha geniş ve esnek bir tarzda kitabını te'lîf etmiştir. Bu yönüyle Suyûtî'den daha kapsamlı bir çalışma ortaya koyabilmiştir. Suyûtî ise şerh-i memzûc yöntemini benimsemiş olmasından ötürü çok fazla asıl manzum metnin dışarısına çıkamamıştır. Onun bu yöntemi kullanması ise eserinin İbn Akîl'e göre daha didaktik bir tarzda olmasını sağlamıştır. Bu çıkarımlar karşılaştırma bölümünü kapsayan ikinci bölümdeki genel özellikler ve üçüncü bölümdeki metot açısından başlıkları içerisinde örneklerle desteklenerek ortaya konulmaya çalışılmıştır. Böylelikle iki şârihin eserlerinde benimsemiş olduğu muhteva ve metot saptanmıştır. Bu araştırmanın diğer Elfiyye şerhleri üzerine yapılacak karşılaştırma çalışmalarına katkı sunması beklenmektedir.