Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NYAMSARI DANIEL GANYI
Danışman: Mustafa Gürhan Yalçın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bu çalışma, Antalya Kompleksi'nin GB Gödene Zonu içerisinde yer alan Ortaköy
sınırları içindeki birimlerin jeokimyasal incelenmesini ve kıymetli metal potansiyelleri
açısından incelenmesini konu alan bir çalışmadır. Gödene Bölgesi, Antalya ili, Kumluca
ilçesinin yaklaşık 15-20 km kuzeyinde yer almaktadır. Bu araştırmada bölgede yer alan altı
jeolojik formasyonun dört tanesi (Kırkdirek, Karadere, Çandır ve Alakırçay) ile bazı akarsu
çökelleri ayrıntılı olarak incelenmiştir..
İncelenen dört formasyonun içerdiği kayaç türleri: serpantinit, mikrit, çört, kumtaşı,
silttaşı, çamurtaşı, kiltaşı, mikrokonglomera, bazalt, spilit ve spilit bazaltır. Toplamda
araziden otuz bir (31) kayaç ve tortu örneği derlenmiştir.
Volkanik kayaçtaki baskın mineraller analsim, ojit, amfibol ve plajiyoklaz olarak
saptanmıştır. Minerallerin dokusal ilişkileri kaya örneklerinin oluşum derinliklerine göre
farklılıklar göstermektedir. Bölgede iki modlu bir volkanizmanın meydana geldiği
düşünülmektedir. Serpantinitlerin mineralojisi, düşük dereceli metamorfizmanın yanı sıra
düşük tenörlü kromit ve manyezit cevherlerini ortaya çıkarmıştır.
Platin Grup Mineral (PGM) ve nabit Au içeren mineraller tespit edilememiştir.
Ancak, değerli metaller (Au, Pt, Ag ve Hg) cevher tenörlü konsantrasyonlarına göre çok
düşük konsantrasyonlarda tespit edilmiştir. Platin, Ni-Co mineralizasyonu tarafından
barındırılmıştır. Au oluşumları ultramafik ve mafik kayaçlarda Cu ve Ni ile, akarsu
çökellerindeki sülfürle ve kiltaşında SiO2 ile ilişkilendirilmiştir.
En yüksek Pt konsantrasyonu serpantinitlerde (10.0 ppb), en yüksek Au
konsantrasyonu ise silttaşlarında (50.6 ppb) saptanmıştır. Ortalama olarak, Pt
konsantrasyonları serpantinitlerde (7.25 ppb), kiltaşlarına (1.15 ppb), toprak (1.14 ppb),
silttaşlarına (1.13 ppb) ve bazaltlara (0.93 ppb) kıyasla daha yüksektir; Au konsantrasyonu
silttaşlarında (14.03 ppb) daha yüksektir, toprak (2.89 ppb), akarsu çökelleri (2.18 ppb),
kiltaşları (2.07 ppb), serpantinitler (0.61 ppb) ve bazaltlar (0.36 ppb); Ag konsantrasyonu
kiltaşlarında (33.5 ppb) serpantinitlere (18.88 ppb), toprağa (12.14 ppb), silttaşlarına (10.5
ppb), dere tortullarına (7.5 ppb) ve bazaltlara (6.86 ppb) kıyasla daha yüksektir; Hg konsantrasyonları toprakta (18,82 ppb) daha yüksektir, bunu takip edenler kiltaşları (18,5
ppb), dere tortulları (10,63 ppb), silttaşları (6,31 ppb), serpantinitler (4,31 ppb) ve bazaltlar
(6,86 ppb) şeklindedir.
Mineralleşmeyi, mineralize olmayan formasyonlardan ayırmak için kullanılan
Sr/Y'nin diskriminant grafiği incelendiğinde bölgede olası bir mineralizasyon
göstermemiştir. Ancak, birincil ve ikincil haleler, diğer analiz sonuçlarından elde edilen
verilerle karşılaştırılmıştır. Pt'nin bu mevcudiyeti ve değerli diğer metaller (Ir, Ru, Rh, Os ve
Pd) içeren bu alanın daha fazla araştırılması önerilmiştir. Kimyasal analiz sonuçlarına göre
çalışma alanının kuzeydoğu ve güney kesimi, mekansal dağılım haritaları kullanılarak
incelendiği zaman, sırasıyla nispeten yüksek Pt ve Au konsantrasyonları göstermiştirği
anlaşılmıştır.
Clr-biplot diyagramı, jeokimyasal olarak açıklanan elementlerin çok düşük
değişkenlik göstermiştirğini kanıtlanmıştır. Bu durum, bu elementlerin oluşumundaki ortam
türlerindeki farklılıklar ile açıklanabilir. Tüm örnekler, kapsamlı olarak değerlendirme
yapıldığı zaman üç ana kategoriye ayrılmıştır. Birincisi serpantinitler şeklinde olup Mg, Ni,
Cr, Co, Hf, Pt ve Nb ile zenginleştirilmiştir. İkincisi bazalt ve toprak şeklinde olup Ti, Na,
Al, Zr, Li, Ca, Zn ve V ile zenginleştirilmiştir. Üçüncüsü diğer tortul ortamlar şeklinde olup
Au, Pb, Cu, Ag, Ba, Mn, La ve Ce ve Y ile zenginleştirilmiştir. Özellikle bazaltların topraklar
için ana kaynak malzeme olduğu düşünülmüştür. Genel anlamda felsik magmatik kayaçlar,
tortulların ana kaynağı olarak düşünülmektedir.
Bazaltların ana magması, silikaya göre zayıf evrim göstermiştir, bu ayrıca olası bir
iki modlu magmatik kaynağı veya magmanın zayıf fraksiyonasyonunu doğrulamaktadır.
Serpantinitler, sıkışma tektonik rejimiyle kıtaya güvendikleri için hiçbir magmatik evrim
göstermediler.. Volkanik seri birlikteliği ayrıca magmatik kayaçların toleyitik ve kalk-alkali
karakterde olduğunu göstermiştir. Bu durum, volkanik bir yay kökenini veya kıta ve okyanus
kabuğu malzemelerinin bir karışımını göstermektedir.
Bazaltlar kimyasal içerik bakımından farklılık göstermiş ve Hf/Zr ilişkisi dikkate
alındığında, bir miktar düşük dereceli değişim gösterdikleri anlaşılmıştır. Bazaltlar
sedimentlerde herhangi bir değişiklik veya herhangi bir geri dönüşüm göstermemiştir.
Bununla birlikte, Hf/Zr ilişkisi, çökellerin ayrışma yaşadığını göstermiştir.
Bazaltlarda gözlenen Nb tükenmesi, düşük konsantrasyonlarının veya magmada
bulunmamalarının bir sonucu olabilir. Niyobyum ve nispeten yüksek Zr ve Ti
konsantrasyonlarının kabuk kontaminasyonundan kaynaklandığı düşünülmektedir.
Bazalt ve serpantinitlerdeki element konsantrasyonları için çok elemanlı
normalizasyon, ilkel manto, ortalama kabuk ve kondrit konsantrasyon değerlerine göre
yapılmıştır. Elementlerin ilksel manto ve kondrit konsantrasyonlarına göre zenginleşmeleri
gözlenirken, ortalama kabuğa kıyasla tükenme vardı. Rb, U, Pb, Sr ve P'nin zenginleşme,
kıta-okyanus yayı magmatizması ile ilgili kabuk kirliliği ile açıklanabilir.
Felsik, mafik ve kimyasal ayrışma parametreleri kullanılarak çizilen diyagram,
serpantinitler, iki bazalt numunesi ve silttaşı, kiltaşı, toprak ve akarsu tortusu numunelerinin
çoğunun bir dereceye kadar kimyasal ayrışmaya maruz kaldığını göstermiştir.
Saha gözlemlerine dayanarak, en az iki tektonik rejimin, bölgenin jeolojik yapısını
etkilediği düşünülmektedir. Birinci jeolojik rejimin volkanik kayaları biriktirdiği
düşünülmüştür. İkinci jeolojik rejimin bazaltları faylandırdığı, daykların yerleşmesini
kolaylaştırdığı, bazı kayaları tektonik breşik yapı kazandırdığı ve bölgedeki kayaçların bir
kısmını metamorfizmaya uğrattığı düşünülmektedir. Mineraloji ve melanj temelinde
bölgesel, hidrotermal ve dinamik metamorfik faaliyetlerin bölgeyi etkilediği saptanmıştır.