DOMATESTE KÜLLEME HASTALIK ETMENİ Oidium lycopersici’YE KARŞI CRISPR-CAS9 TABANLI GEN DÜZENLEME PROTOKOLÜNÜN GELİŞTİRİLMESİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Emine KOCAKAYA

Danışman: Özer Çalış

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Domates dünya genelinde en fazla yetiştirilen sebzelerden birisidir. Solanaceae familyasının en önemli üyeleri arasına girmekte olup, dünyada 4 milyon hektardan fazla alanda yetiştiriciliği yapılmaktadır. Domates yetiştiriciliği Türkiye’de Marmara, Ege ve Akdeniz Bölgelerinde yoğun bir şekilde yapılmaktadır. Özellikle örtü altı sebze yetiştiriciliği yapılan Antalya ve çevresinde ciddi verim ve kalite düşüşlerine biyotik etmenler başta olmak üzere çeşitli hastalıklarla karşı karşıya kalmaktadır. Bu hastalıkların en başında külleme hastalığı gelmektedir. Külleme hastalığı Oidium lycopersici fungal etmeni tarafından meydana gelmekte ve domateste önemli verim ve kalite kayıplarına yol açmaktadır. Külleme ile mücadelede kullanılan fungisit uygulamaları sürdürülebilir bir çözüm teşkil etmemektedir. Küllemeye karşı dayanıklı ve tolerant çeşitlerin geliştirilmesi bu hastalık ile mücadelede en etkili ve çevre dostu bir yöntem olmaktadır. Küllemeye karşı dayanıklılık mekanizmalarının bilinmesi dayanıklı domates çeşitleri geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır. Bu çalışmada, domateste külleme hastalığına karşı hassaslıkla ilişkili olan MLO1 geninin CRISPR-CAS9 sistemi kullanılarak hedeflenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında MLO1 geninin birinci ekzon bölgesine yönelik rehber RNA (gRNA) tasarlanmış ve tasarlanan gRNA dizileri CRISPR-CAS9 vektörü olan pHEE401E plazmidine GoldenGate klonlama yöntemi ile aktarılmıştır. Elde edilen rekombinant plazmidler önce Escherichia coli hücrelerine transformasyon yoluyla aktarılmış, ardından koloni PCR analizleri ile doğrulanmıştır. Doğrulanan plazmidler daha sonra elektroporasyon yöntemi kullanılarak Agrobacterium tumefaciens hücrelerine aktarılmıştır. Böylece domates bitkilerinde MLO1 geninin düzenlenmesine yönelik CRISPR-CAS9 tabanlı gen düzenleme sistem başarıyla oluşturulmuştur. Elde edilen bu genetik konstraktın kullanılmasıyla transgenik olmayan klasik ıslahla elde edilmiş gibi dayanıklı kokteyl domates çeşitlerinin üretimi yapılabilecektir.