Mekanın benlik sunumu stratejisi olarak kullanımı üzerine bir inceleme
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYRA EYLÜL AYYILDIZ
Danışman: Evren Ülkeryıldız Kale
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, bireylerin mekân temsilleri aracılığıyla geliştirdikleri benlik sunumu stratejilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu stratejiler, sosyal medya aracılığıyla yalnızca sergilenebilir olmakla kalmayıp aynı zamanda dijital bağlamda tanınabilir ve çözümlenebilir hale gelmektedir. Bu bağlamda mekânsal temsiller, bireyin dijital kimliğinin okunabilir ve yorumlanabilir bir göstergesi hâline gelmekte; sosyal medyada paylaşılan mekâna dair görsel ve içerikler, benlik anlatısının önemli bir bileşeni olarak işlev kazanmaktadır. Bu noktada araştırmanın temel motivasyonu, dijital kültür ortamında bireylerin fiziksel mekânları stratejik şekilde kullanarak sosyal görünürlük, kimlik inşası ve sembolik değer üretimi gibi çok katmanlı süreçleri nasıl yönettiklerini anlamaktır. Bu bağlamda araştırma, mekânların benlik sunumu stratejisi olarak kullanımını merkeze alarak; bireylerin sosyal medya paylaşımlarında mekân kullanımına yönelik motivasyonlarını, bu stratejileri uygulamadaki yetkinlik düzeylerini ve öz-nesneleştirme eğilimleriyle olan ilişkisini analiz etmektedir. Çalışmanın örneklemini, Akdeniz Üniversitesi Mimarlık Fakültesinde öğrenim gören 154 mimarlık öğrencisi oluşturmaktadır. Bu örneklem grubunun seçilmesindeki temel neden, mimarlık eğitiminin mekân farkındalığının ve temsiline dair duyarlılığın yüksek öngörülmesidir. Araştırma, nicel yöntem çerçevesinde yapılandırılmış ve veri toplama aracı olarak beşli Likert tipi ölçek içeren anket formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler, keşifsel ve doğrulayıcı faktör analizleri ile değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, bireylerin sosyal medya üzerinden gerçekleştirdikleri mekân temsillerinin üç temel motivasyon altında gruplandığını ortaya koymaktadır: (1) Anlatı odaklı kullanım (kişisel anlatı ve dijital bellek oluşturma), (2) onay odaklı kullanım (beğeni ve sosyal kabul arayışı), (3) prestij odaklı kullanım (sosyal statü ve kültürel sermaye gösterimi). Ayrıca, bu motivasyonların iki ayrı yetkinlik ekseninde değerlendirildiği görülmektedir: (a) Bilinçli başarım yeteneği (stratejik temsil) ve (b) kişiler arası beğeni üretme eğilimi (doğal sempati yönelimi). Bununla birlikte, mekân temsillerinin öz-nesneleştirme ile ilişkili olarak iki eksende şekillendiği belirlenmektedir: Bireyin kendisini nesneleştirmesi ve mekânın estetik bir nesneye indirgenerek temsil edilmesi. Ek olarak, bireylerin savunmacı benlik sunum taktiklerini (öz-engelleme, mazeret sunma, gerekçelendirme) görece daha fazla benimsedikleri tespit edilmiştir. Bu durum, sosyal medya kullanıcılarının olumsuz değerlendirmelerden kaçınmaya yönelik stratejik bir benlik sunumu eğiliminde olduklarını göstermektedir. Araştırma sonuçları, mekân deneyiminin yalnızca fiziksel bir yaşantıdan öte, sosyal medya kültürü ile beraber dijital temsiller yoluyla kimlik anlatısına dönüştürdüğünü göstermektedir. Bireyler, sosyal medya ortamında mekânı bir ifade ve görünürlük stratejisi olarak kullanmakta, bu da benlik inşasında mekânın temsilî değerini artırmaktadır. Sonuç olarak mekânların benlik sunumu stratejisi olarak kullanımı, bireylerin sosyal medyada kimliklerini kurma, yönetme ve sunma süreçlerinde mekânı hem sembolik hem de stratejik bir kaynak olarak değerlendirdiklerini ortaya koymaktadır. Bu stratejiler, bireyin benlik inşasında mekânın yalnızca arka planda kalan edilgen bir unsur olmaktan çıkarak bireysel anlatıların kurulmasında, temsili kimliklerin inşasında ve sembolik değer üretiminde etkin bir rol üstlendiğini ortaya koymaktadır.