DOMATESTE KÜLLEME HASTALIK ETMENİ Leveillula taurica’YA KARŞI CRISPR-CAS9 TABANLI GEN DÜZENLEME PROTOKOLÜNÜN GELİŞTİRİLMESİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Gülsüm KOCAKAYA

Danışman: Özer Çalış

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dünyada en yaygın yetiştiriciliği yapılan sebzelerden birisi domates (Solanum lycopersicum) olup Solanaceae familyasında yer almaktadır. Sevilerek tüketilen domatesin ekim alanları her yıl genişlemeye devam etmektedir. Ancak ekonomik olarak önemli bu sebzenin üretimini kısıtlayan fungal hastalıklar bulunmakta olup bu fungal hastalıkların en başında külleme hastalığına sebep olan Leveillula taurica gelmektedir. Obligat patojen fungusun kontrolü için en iyi yöntem dayanıklı domates çeşitlerini geliştirmektir. Bu çalışmanın amacı külleme hastalık etmeni L. taurica ya genetik olarak dayanıklı salkım domates geliştirmek için biyoteknolojik yöntemlerden CRISPR-CAS9 tabanlı gen düzenleme yöntemini kullanarak domateste hassaslıktan sorumlu SlMLO1 geni üzerinde mutasyon meydana getirerek transgenik olmayan dayanıklı domates çeşidi geliştirilmesini sağlamaktadır. Bunun için önce MLO1 geni ticari salkım domates içerisinde spesifik primerlerle PCR da çoğaltılmış, elde edilen 1262 bp büyüklüğündeki MLO1 geni incelenerek bu genin birinci ekzon bölgesine yönelik bir rehber RNA, hedef RNA ve palindromik sekansları içeren CRISPR-CAS9 sisteminin ögeleri oluşturulmuştur. Tasarlanan mutasyon için önce gRNA, tRNAve palindromik sekanslar klonlanarak önce Escherichia coli DH5α plazmidine aktarıldı. Sonra CRISPR-CAS9 gene düzenlemesi pHEE401E ticari binari vektörü E. coli DH5α çoğaltılarak klonlandı. Klonlanan binari vektördeki nükleik asit dizilimleri sanger sekanlama yapılarak doğrulanmıştır. pHEE401E plazmidi uygun restriksiyon enzimleri ile kesildikten sonra Agrobacterium tumefaciens EHA105 bakteri içerisine elektroporasyon ile yerleştirilerek istediğimiz SlMLO1 geni üzerinde Slmlo1 gen mutasyonuna sebep olan CRISPR-CAS9 gen düzenleme sistemi oluşturulmuştur. Gelecekte oluşturulan bu CISPR-CAS9 gen düzenleme sistemiyle ticari salkım domates çeşitlerinde küllemeye dayanıklı çeşitlerin geliştirilmesi mümkün olacaktır.