Effects of the Arab-Islamic world on the encyclopaedists of Medieval Britain

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü, AKDENİZ ORTAÇAĞ ARAŞTIRMALARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: İngilizce

Öğrenci: RAMAZAN ÖZBAY

Danışman: Arda Arıkan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tarih boyunca Akdeniz havzası birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. İslam'ın doğuşuyla birlikte bu bölge daha fazla kültürlerarası etkileşime sahne olmuştur. Bu etkileşimler yalnızca İslam biliminin ilerlemesine katkı sağlamakla kalmamış, aynı zamanda Avrupa'ya uzanmasının önünü açmıştır. Bu tezin amacı, İslam bilim insanları tarafından kaleme alınan eserlerin 13. yüzyıl Britanyası'nda yazılan ansiklopediler üzerindeki etkisini incelemek ve bu eserlerin hangi kanallar aracılığıyla aktarıldığını açıklamaktır. Bu araştırmayı yürütmek amacıyla tez, Latin elyazmaları ile Arapça risaleler arasındaki birebir veya yakın paralellikleri tespit edebilmek için karşılaştırmalı metin analizi, kaynak eleştirisi, filolojik analiz ve tarihsel analiz gibi çeşitli yöntemleri kullanmaktadır. Tezin kapsamı, 13. yüzyıl Britanyası'nda yazılan ansiklopediler ve İslam bilim insanlarının eserleri ile sınırlıdır. Öte yandan, analiz konusu olan bazı elyazmaları eksik veya kayıp olduğundan, araştırma ayrıca sonraki dönem çevirilerine, tıpkıbasım nüshalara veya modernleştirilmiş transkripsiyonlara da dayanmaktadır. Araştırma soruları ise üç temel soruya odaklanmaktadır. Öncelikle, Bartholomeus Anglicus'un De proprietatibus rerum, Roger Bacon'un Opus majus ve Alexander Neckam'ın De naturis rerum gibi ansiklopedilerinde Afrikalı Konstantin'e atfedilen bilgilerin kaynağının İslam bilim insanları olup olmadığı ve eğer öyleyse, hangi eserlerinden türediğini incelemektedir. Analizler, ilgili atıfların büyük ölçüde İbnü'lCezzâr'ın Zād al-Musāfir, Ali bin Abbas el-Mecusi'nin Kitâb al-Mâlikî ve Huneyn bin İshak'ın Kitâb al-Ashr Maqâlât fil-'Ayn adlı eserlerine dayandığını güçlü bir şekilde ortaya koymaktadır. Ayrıca, bu fikirlerin İslam topraklarından Britanya'ya nasıl ulaştığı bu tezin diğer bir araştırma konusudur. Çalışma, söz konusu eserlerin özellikle Bağdat ve Kayrevan'daki Beytü'l-Hikme merkezlerinden hareketle Salerno, Monte Cassino ve Afrikalı Konstantin'in de dahil olduğu gezgin bilim insanları aracılığıyla Britanya'ya ulaştığını göstermektedir. Akdeniz'e dair bu aktarım güzergâhlarını belirleyerek bu tez ne Avrupa merkezli ne de tamamen Doğu odaklı bir yaklaşım benimsemektedir. Aksine, Ortaçağ bilim dünyasının disiplinlerarası niteliğini ortaya koymaktadır.