Yeşil Alanların Sağladığı Ekonomik Yararların Antalya Zeytinpark ve Kepez Kent Ormanı Örneğinde Belirlenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sümeyra Elma
Danışman: Veli Ortaçeşme
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kentsel yeşil alanlar, kentsel mekanlarda çeşitli işlevler yüklenmiş alanlardır ve bu alanların kamu mekanı olmalarına bağlı olarak sağladığı faydalar, kent mekânı içindeki önemlerini artırmaktadır. Kentleşme dinamiklerinin hız kazandığı gelişmekte olan ülkelerde kentsel yeşil alanların sağladığı ekosistem hizmetlerinin mekânsal ve zamansal ölçekte yeterince nicel olarak değerlendirilmediği görülmektedir. Bu çalışmada Antalya'da yer alan yeşil alanlardan Zeytin Park ve Kepez Kent Ormanı'nın sağladığı karbon tutma ve depolama, yüzey akışı önleme, hava kirliliği giderme ve enerji tasarrufuna katkı sağlama ekosistem hizmetlerin ekonomik değeri i-Tree Eco programı aracılığıyla hesaplanmıştır. Çalışma alanlarında belirlenen örneklem alanlardaki ağaçların bazı yapısal özelliklerinin (gövde çapı, ağaç yüksekliği, taç yüksekliği, taç genişliği ve taç örtü alanı) ekosistem hizmetleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi için regresyon analizleri; ağaç özelliklerinin gruplandırılarak ekosistem hizmetleri üzerindeki etkilerinin karşılaştırılabilmesi amacıyla tek yönlü varyans analizi (One-Way ANOVA); gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunması durumunda farkın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek amacıyla dürüst anlamlı fark testi (Tukey, HSD) ve en küçük önemli fark (LSD) çoklu karşılaştırma testleri kullanılmıştır. Ayrıca Kepez Kent Ormanı ve Zeytin Park çalışma alanlarının sağladıkları ekosistem hizmetlerinin karşılaştırılması amacıyla bağımsız örneklem t-testi uygulanmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre Kepez Kent Ormanı'nın enerji tasarrufu, karbon tutma, hava kirliliğini giderme, önlenen yüzey akışı gibi ekosistem hizmetlerinin sağladığı yıllık net fayda 21,96 milyon Türk Lirası; Zeytin Park'ın ise 4,2 milyon Türk Lirası olarak hesaplanmıştır. Karbon depolama açısından Kepez Kent Ormanı değeri daha yüksek bulunmuş olsa da iki alan arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamamıştır. Buna karşılık karbon tutma değerlerinde Zeytin Park'ın, Kepez Kent Ormanı'na göre anlamlı derecede daha yüksek değerlere sahip olduğu belirlenmiştir. Kirlilik giderimi ve yüzey akışını önleme açısından ise Kepez Kent Ormanı'nın Zeytin Park'a göre daha yüksek değerler ürettiği görülmüştür. Hesaplanan yıllık ekonomik değerler, kent parkı ve kent ormanı arasındaki hizmet üretim kapasitesini karşılaştırmalı olarak ortaya koyarak, farklı yeşil alan tiplerinin kentsel ekosistem hizmeti üretimindeki rolünü nicel olarak ortaya koymuştur.