BİYOFİLİK TASARIM UNSURLARININ OFİSLERDE ÇALIŞANLARIN DİKKAT, YARATICILIK VE STRES DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİLERİNİN SANAL GERÇEKLİK TEKNOLOJİSİ İLE BELİRLENMESİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi, Peyzaj Mimarlığı Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Bilge APAYDIN

Danışman: Ceren Selim

Özet:

Bu çalışmada, biyofilik tasarım unsurlarının Akdeniz Üniversitesi akademik personeli özelinde dikkat, yaratıcılık ve stres düzeyleri üzerindeki etkileri sanal gerçeklik (VR) teknolojisi kullanılarak incelenmiştir. Katılımcılar farklı biyofilik unsurlar içeren sanal ofis ortamlarını deneyimlemiş; yaratıcılıkları Stroop renk ve kelime testi (SCWT) ile, dikkat seviyeleri Alternatif Kullanımlar Testi (AU) ile, fizyolojik ve bilişsel ölçümler (Durumluk Kaygı Envanteri) ile stres düzeyleri değerlendirilmiştir. Doğa ve bitki ile ilgili bilgi birikimi ile cinsiyet gibi değişkenlerin etkisi incelenmiş ve veriler doğrusal karma etkili modellerle analiz edilmiştir. Bulgular, biyofilik tasarım unsurlarının psikolojik ve bilişsel çıktılar üzerindeki etkisinin değişken olduğunu göstermiştir. Doğa manzarası stres düzeyini azaltmış; bitki yoğunluğunda orta düzey (8 bitki) en düşük stres ile ilişkilendirilirken, daha yüksek yoğunlukta bu etkinin zayıfladığı görülmüştür. Dikkat ve yaratıcılık açısından mobilya türü istatisitiki olarak anlamlı bulunurken; ahşap mobilyalı ortamlarda daha yüksek dikkat ve yaratıcılık skorları elde edilmiştir. Buna karşılık bitki yoğunluğu ve manzaranın dikkat ve yaratıcılık üzerinde anlamlı etkisi bulunmamıştır.Ayrıca doğa/bitki bilgi birikimi ve cinsiyet açısından gruplar arasında anlamlı farklılıklar bulunmamıştır. Sonuç olarak, biyofilik tasarımın ofis ortamlarında psikolojik iyilik hâlini ve bilişsel performansı destekleyebileceği, ancak bu etkinin tüm tasarım bileşenleri için eşit olmadığı ve özellikle doğal materyal kullanımının ve iç mekân bitki sayısının daha belirgin rol oynadığı belirlenmiştir. Bu bulgular, biyofilik tasarım uygulamalarında tasarım bileşenlerinin kullanıcı odaklı ve seçici bir yaklaşımla ele alınması gerektiğini göstermektedir.