KADINLARIN SOSYO-EKONOMİK STATÜSÜNE GÖRE ÜLKELERİN ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME YÖNTEMLERİ İLE ANALİZİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Ekonometri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RUMEYSA SOY
Danışman: Pınar Kaya Samut
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ülkelerin sürdürülebilir kalkınmalarında ve ekonomik gelişimlerini sağlamada kadının işgücüne katılımının önemi her geçen gün artmaktadır. Kadın istihdamının artması, kadınların yaşam standardını ve özgüvenlerini arttırmanın yanı sıra, ülke refahını da arttırmaktadır. Dünya nüfusunun neredeyse yarısını oluşturan kadınlar; sağlık, ekonomi, politik ve eğitim alanları olmak üzere birçok alanda sorunlarla karşılaşmaktadır. Kadınların işgücüne katılımını etkileyen faktörler toplumun kültürel yapısına ve işgücü piyasası şartlarına göre değişiklik göstermektedir. Çalışmada, kadınların sosyal ve ekonomik statülerini etkileyen faktörleri içeren cinsiyet eşitliği endeksinin genişletilmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda, kadınların sosyo-ekonomik statüsünü etkileyen faktörleri ele alan İnsani Gelişme Endeksi (İGE), Cinsiyet Gelişim Endeksi (GDI), Cinsiyet Eşitsizliği Endeksi (CEE) ve Küresel Cinsiyet Farkı (Uçurumu) Raporunda yer alan Küresel Cinsiyet Farkı Endeksi (KCFE) değişkenlerinin yanısıra, literatür destekli yeni değişkenler de önerilmiştir. Ayrıca, GDI da bir faktör olarak endekse eklenerek; sağlık, ekonomi, politik ve eğitim boyutlarında toplam 9 değişken ile endeks oluşturulmuştur. Önerilen genişletilmiş cinsiyet eşitliği endeksi 68 ülkenin 2022 yılı verileri için elde edilmiştir. Çalışmanın ilk aşamasında CRITIC yöntemi ile değişkenler ağırlıklandırılmış, ikinci aşamasında ise WASPAS ve ARAS yöntemleri ile sıralamalar elde edilerek karşılaştırılmıştır. Kriterin önem düzeyleri sırasıyla; en az ortaöğretim eğitimini tamamlamış kadın oranı, genç anne oranı, kadınların parlamentodaki koltuk sayısı, üst ve orta düzey yönetimdeki kadınların oranı, anne ölüm oranı, kadınların ortalama yaşam süresi, Cinsiyet Gelişim Endeksi (GDI), kadınların işsizlik oranı ve son olarak kadınların istihdam oranı şeklinde elde edilmiştir. WASPAS yöntemi ile yapılan sıralama sonucunda ilk üç ülke Norveç, Belarus ve İzlanda ve son üç ülke Bangladeş, Pakistan, Afganistan olurken; ARAS yöntemine göre ise ilk üç sırayı Belarus, Norveç ve İzlanda; Iran, Bangladeş ve Afganistan son üç sırada yer almaktadır. Türkiye, WASPAS yönteminde 40. sırada, ARAS yönteminde ise 35. sıradadır.