Türkiye, Filistin, Ürdün ve Suudi Arabistan'da yetiştirilen ivesi koyunları genetik orıjınlerinin mtDNA D-loop bölgesidna dızi analizine göre araştırı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoteknoloji, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FAISAL SALEH KHALEL RASHAYDA

Danışman: Hasan Meydan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İvesi, kombine bir koyun ırkı olup et, süt ve yapağı üretimi için yetiştirilen veelverişsiz çevre koşullarına iyi adapte olmuş dayanıklı bir ırktır. İvesi Türkiye'ningüneyinde, Irak, Suudi Arabistan, Filistin, Ürdün ve Suriye'de yetiştirilmektedir.Şiddetli kuraklık, hastalık, iklim değişikliği, yoğun seleksiyon ve melezleme gibi birçokfaktör sebebiyle Verimli Hilal bölgesinde yetiştirilen İvesi koyunlarının genetikçeşitliliği ve biyolojik zenginliğinde ciddi bir düşüş meydana gelmiştir. Bu yüzden buırkların tanımlanması, filogenetik ilişkilerinin belirlenmesi ve buna bağlı olarak dakorunması büyük önem arz etmektedir. Bu tez çalışmasında Türkiye, Filistin, Ürdün ve Suudi Arabistan'da yetiştirilenİvesi koyunlarının mtDNA D-loop bölgesi dizilenmiş, evcilleştirilme süreçleri vehaplogrupları hakkında bilgiler elde edilmiş ve genetik benzerlik/farklılıkları ortayakoyularak filogenetik analizler yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda toplam 300(n=75x4) koyundan elde edilen DNA materyal olarak kullanılmış, mtDNA'nın kontrolbölgesi (D-loop bölgesi) PCR ile çoğaltılmış ve dizi analizi gerçekleştirilmiştir.Analizler sonucunda, çalışılan koyun popülasyonlarında toplam 34 farklı polimorfikbölge ve 67 farklı haplotip tespit edilmiştir. Tüm popülasyonlar birlikte ele alındığındahaplotip çeşitliliği ve nükleotid çeşitliliği sırasıyla 0.968±0.006 ve 0.01656 olarakhesaplanmıştır. Çalışılan popülasyonlardan birbirine genetik olarak en uzakpopülasyonların Türkiye ve Filistin popülasyonları olduğu görülmektedir ve bu ikipopülasyon arasındaki genetik mesafe 0.022 olarak tahmin edilmiştir. Çalışılanpopülasyonlarda tüm referans haplogruplar tespit edilmiş olup B haplogrubu baskın(%37) olarak bulunmuştur