Sağlık İnanç Modeli rehberliğinde sıvı ve tuz kontrolüne yönelik Hafifmod Programının rutin hemodiyaliz hastalarında interdiyalitik kilo alımına etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SALİH GÜLER
Danışman: Arzu Akcan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, Sağlık İnanç Modeli rehberliğinde sıvı ve tuz kontrolüne yönelik HafifMod programının rutin hemodiyaliz hastalarında interdiyalitik kilo alımına etkisini incelemektir. Yöntem: İki aşamalı olan çalışmanın ilk aşaması, HafifMod programının (modüler eğitim programı ve mobil uygulama) geliştirilme sürecini kapsayacak biçimde metodolojik; ikinci aşaması ise tek kör, yarı randomize kontrollü deneysel tasarım şeklindedir. Çalışma, bir hastanenin hemodiyaliz ünitesinde ayaktan tedavi alan toplam 39 rutin hasta ile yürütülmüştür. Hastalar, tedavi aldıkları günlere göre girişim (n=19) ve aktif kontrol (n=20) gruplarına ayrılmıştır. Girişim grubuna 12 haftalık süreçte HafifMod programı uygulanırken, aktif kontrol grubuna basılı bir eğitim materyali verilmiştir. Verilerin toplanmasında; hasta özellikleri formu ve takip çizelgeleri, Hemodiyaliz Hastalarında Sıvı Kontrol Ölçeği, Diyete Uyum Hakkındaki İnançlar Ölçeği ve Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular: HafifMod programı sonrası girişim grubunun interdiyalitik kilo alımı ve ultrafiltrasyon ortalamalarında anlamlı bir azalma olduğu (p<0.001), aktif kontrol grubunda ise bir farkın olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca, girişim grubundaki bireylerin sıvı kontrolüne uyum düzeylerinin, kontrol grubuna göre anlamlı biçimde arttığı saptanmıştır (p<0.001). Girişim grubundaki bireylerin serum sodyum düzeyi ortalamaları zamanla azalırken (p<0.01), aynı zamanda aktif kontrol grubuna göre tuzdan kısıtlı diyete uyuma ilişkin yarar algılarının daha yüksek (p<0.001), engel algılarının ise daha düşük (p<0.05) olduğu görülmüştür. Girişim grubu tarafından yapılan değerlendirme sonucunda, hemodiyaliz hastalarına yönelik mobil uygulamanın kullanılabilir nitelikte olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: HafifMod programının rutin hemodiyaliz hastalarının sıvı kontrolüne uyum ile tuzdan kısıtlı diyete uyum düzeylerini artırarak, interdiyalitik kilo alımlarında azalma sağladığı bulunmuş ve bu amaç doğrultusunda uygulanması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz, sıvı kontrolü, tuz kontrolü, interdiyalitik kilo alımı, sağlık inanç modeli