Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HALENUR DURMUŞ
Danışman: Gül Işın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Antalya ilinin kuzeybatısında, Güllük Dağı'nın sarp dorukları arasında yer alan Termessos Antik Kenti'nde E10 olarak adlandırılan nekropol bölgesinde uçuruma yakın bir şekilde konumlandırılmış bir tanrı adağı olan ayak heykelinin incelenmesi, adanmış olduğu düşünülen Tanrı Hypsistos ve yazıtı ile bütüncül şekilde değerlendirilmesi tezin ana amacıdır. Eser, zaman ve doğanın yarattığı sert koşullar nedeniyle zarar görmeye devam ederken fotoğraflarla belgelenmesi ve bu kült objesinin Antik Çağ düşüncesindeki yerinin aydınlatılması bir gereklilik halini almıştır. Adak ayak heykeli ve üzerinde bulunan yazıtın 19. yüzyılda Pamphylia ve Pisidia Kentleri'nin ikinci cildinde Karl Lanckoronski tarafından ilk kez bahsedilip çizimi yapılmış, yazıtı kopyalanmış ancak Theopompos'un ismi bu ilk okumada anlaşılamamıştır. Heberdey daha sonra yazıtı tekrar değerlendirmiş ve Theopompos'un ismini okumuş ayrıca adağın adandığı tanrıyı [θεῶ Ὑψίστω(?) ὑπὲρ ὑγεί]ας olarak tamamlamıştır. Daha sonra eser uzun yıllar boyunca üzerinde çalışılmayarak unutulmuştur. Ardından Termessos ve Egemenlik Alanı Epigrafik–Tarihî Coğrafî Yüzey Araştırmaları kapsamında 90'lı yıllarda yapılan araştırmalar sırasında Prof. Dr. Güler Çelgin tarafından söz konusu adak heykelinin yazıtının incelemesi sağlanmıştır. Ancak heykelin yazıtı çalışılmış olsa da kendisi hakkında detaylı bir çalışma yapılmamıştır. Çalışmada öncelikle Termessos Antik Kenti'nin coğrafi konumu ve kent hakkında genel bilgiler verilmiş ve bölgede yapılan araştırmalar hakkında kısaca kronolojik bilgiler sunulmuştur. Daha sonra tezin konusunu oluşturan ve ayak biçimindeki bir tanrı adağı olan heykel detaylı şekilde ele alınmış, ikonografik karşılaştırma olarak seçilmiş bazı ayak adağı örneklerine yer verilmiş, fotogrametrik değerlendirmeleri yapılmıştır. Eser sahibi Theopompos'un onomastik değerlendirmesi için adının geçtiği başka bir yazıt da dikkate alınarak tarihleme sağlanmış ve Constitutio Antoniniana'dan sonraya ait olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca eserle bağlantılı olarak Theos Hypsistos hakkında çeşitli araştırmacıların görüşlerine yer verilmiş, Hypsistos'un bir sıfat olarak da kullanımına değinilmiş, farklı coğrafyalarda adına rastlanılan yazıtlardan örnekler verilmiştir. Eserin adandığı düşünülen Theos Hypsistos ile ilgili Anadolu'nun farklı bölgelerinde ve başka coğrafyalarda çeşitli birçok yazıt ele geçmiştir. Hypsistos kavramı ile ilgili yüzlerce yazıtı derleyip incelemiş olan Mitchell'e göre bu bir tanrı iken, farklı araştırmacılara göre çeşitli tanrıları“en yüce”olarak tanımlamak için kullanılan bir söz öbeğidir. Bir grup araştırmacıya göreyse başlangıçta sadece bir sıfat olsa da sonradan bir tanrı biçimini alan bir kelimedir. Pagan inanışlarından monoteist inanca geçiş döneminde ortaya çıkmış olan özgün bir tanrı ve kült mü yoksa tek tanrı inancını benimsemiş paganist gruplar tarafından geçmişte inandıkları tanrılarının epithetleri halini alarak bu tanrılar ile tek tanrıyı bütünleştiren bir sıfat olarak mı kullanıldığı konusu hala tartışmalı olan Theos Hypsistos, Hellence“En Yüce Tanrı”anlamına gelmektedir. Eserin yüksek konumu ile adanmış olduğu tanrının adının anlamı arasındaki bağlantı ise dikkat çekici ve manidardır.