Akdeniz Bölgesi’nde Yaşayan Erinaceus concolor’da Ağır Metal Birikiminin Non-İnvaziv Yöntemlerle Saptanması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Berçem ERGEN
Danışman: Mustafa Yavuz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde çevre kirliliği, ekosistem için tehlike oluşturan çeşitli etmenlerin başında gelmektedir. İnsan faaliyetlerinin yoğunlaşması ile birlikte çevre kirliliğinin ve ağır metal kirliliğinin artış gösterdiği bilinmektedir. Ağır metallerin; canlı habitatını oluşturan su, toprak ve havada farklı konsantrasyonlarda ve çeşitlilikte birikim göstermesi farklı canlı türlerinde farklı etki(ler) oluşturabilmektedir. Canlılar üzerinde meydana gelen bu etkiler yürütülen bilimsel çalışmalar için önem arz etmektedir. Ağır metal kirliliğinin ne ölçüde etki ettiği üzerine sürdürülen araştırmalarda genellikle insana çeşitli yönlerden benzerliği ile dikkat çeken canlılar tercih edilmektedir. Memeli hayvanlar da bu canlı gruplarından biridir. Bunların içinde ise küçük boyutlu memeli hayvanlar, ekosistem hakkında bilgi veren, rehber niteliği taşıyan, biyoindikatör özelliği gösteren ve canlılar arasında histolojik olarak insana benzerliği ile dikkat çeken organizmalardır. Böcekçil (insectivor) küçük boyutlu memeliler solunum, deri ve besin ağı içerisinde farklı habitatlarda çeşitli kirleticilere beslenme diyetinin çeşitliliği nedeniyle maruz kalırlar. Bu canlılar aynı zamanda ağır metallerin biyolojik birikiminde (biyoakümülasyon) ekotoksikoloji çalışmalarında ekosistemin dinamiği hakkında bilgi sağlayan biyoindikatör olma potansiyeli gösteren organizmalardır. Bu bağlamda ele alındığında; Erinaceus concolor gibi böcekçil memeliler ekosistemdeki kirleticilere maruz kalmaları ile birlikte biyolojik birikimin meydana gelmesi yönü ile ve buna bağlı olarak biyoizlem çalışmalarında bilgi sağlayan biyoindikatör insektivor organizmalar olarak literatürde yer almaktadırlar. Bu biyoindikatör türler ile yapılan çalışmalar genel olarak girişimsel veya girişimsel olmayan yöntemleri içermektedir. Oysa girişimsel olmayan yöntemlerin kullanımı birçok yönden fayda sağlamaktadır. Bu çalışma ile ağır metal birikimi bakımından iyi bir indikatör olabilen Erinaceus concolor türünün girişimsel olmayan yöntemle bulunduğu ekosistemdeki etkileşimleri araştırılmıştır. Bu çalışmada belirlenen Akdeniz Bölgesinin coğrafik olarak temsil edildiği 12 farklı lokaliteden, çevre kirliliğinin diğerlerine göre daha az olduğu tahmin edilen iki alan kontrol lokalitesi seçilmiş, geri kalan 10 alan ise kontrol lokaliteleri baz alınarak karşılaştırılma alanları olarak belirlenmiştir. E. concolor bireylerinden non-invaziv yöntem ile dikensi kıllarda birikim gösteren As, Ba, Li, Be, Cr, Mn, Co, Cu, Zn, Se, Sr, Cd, Al, Ni, Fe ve Pb ağır metaller araştırılmıştır. Belirlenen lokalitelerden yakalanan örneklerin dikensi kıllarında meydana gelen ağır metal birikimleri (Be ve Cd elementlerinin birikimi bakımından lokaliteler arasında fark olmadığından veri setine dahil edilmemiştir) bakımından; lokaliteler cinsiyet ve yaş değişkenleri dikkate alınarak t-Testi, ANOVA ve Canonical Diskriminant ile değerlendirilmiştir. Sonuç olarak; Kontrol 1 ve Kontrol 2 lokalitelerinin ağır metal birikim değerleri birbirine benzer olarak ölçülürken, bunlara en yakın gruplar Lok 1 ve Lok 2 olarak tespit edilmiştir. Bunun yanında Lok 3 ve Lok 4 örneklerinin de birbirine yakın sonuçlarda olduğu ayrıca lok 5-8 ile 10'un birbirine kısmen yakın değerlerde olduğu da görülmüştür. Lok 9'dan yakalanan bireylerdeki birikim seviyelerinin ise tüm diğer lokalitelerden belirgin biçimde yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca total ağır metal birikimi bakımından yaş grupları arasında fark olmaması da oldukça dikkat çekicidir. Bu durumun yaş ile beraber değişen metabolik aktivite ve/veya belli dönemlerde gerçekleşen kıl dökme/post değişimi olgusundan kaynaklanabileceği düşünülebilir.