Bal arısı (Apis mellifera L.) ve bombus arısının (Bombus terrestris L.) yonca (medicaga sativa L.) ve ak üçgülün (trifolulium repens L.) tohum verimleri üzerine etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2004
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEMİHA ÇEÇEN
Danışman: Fehmi Gürel
Özet:ÖZET BAL ARISI (Apis meüifera L.) ve BOMBUS ARISININ {Bombus terrestris L.) YONCA (Medicago sativa L.) ve AK ÜÇGÜLÜN (Trifolium repens L.) TOHUM VERİMLERİ ÜZERİNE ETKİLERİ Semiha ÇEÇEN Doktora Tezi, Zootekni Anabilim Dalı Danışman:Doç. Dr.Fehmi GÜREL Mayıs 2004, 80 Sayfa Araştırmanın amacı iki önemli yem bitkisi olan yonca {Medicago sativa L.) ve ak üçgülün (Trifolium repens L.) tohum üretiminde bal arısı (Apis meüifera L.) ve bombus arısının (Bombus terrestris L.) tozlayıcı olarak etkinliğini belirlemektir. Araştırma Antalya Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nde yürütülmüştür. Yonca ve ak üçgül bitkilerinde bal anlı, bombus anlı, kafes olmayan ve boş kafes uygulamaları tesadüf bloklan deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak bahar ve güz döneminde karşılaştırılmıştır. Kafesler 2 m yüksekliğinde 12 m2 alam kaplayacak şekilde parsellere yerleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre; yonca bitkisinin bahar dönemi tohum veriminde en yüksek ortalama değer kafes olmayan uygulamada (6618.9 ± 394.6 g/da) belirlenmiş, bunu sırasıyla bombus anlı (5648.0 ± 426.0 g/da), bal anlı (4919.7 ± 812.0 g/da) ve boş kafes uygulamaları (243.9 ± 73.2 g/da ) izlemiştir (P < 0.05). Güz döneminde ise en yüksek tohum verimi ortalaması bombus anlı uygulamada (2617.2 ± 274.9 g/da) saptanmış, bunu sırasıyla bal anlı (2289.4 ± 240.4 g/da), kafes olmayan (1811.6 ± 60.1 g/da) ve boş kafes "bulunan uygulama (196.1 ± 17.1 g/da) izlemiştir" (PO.05). Ak üçgül bitkisinin bahar dönemi tohum veriminde en yüksek ortalama değer bal anlı uygulamada (4615.6 ± 565.1 g/da) belirlenmiş, bunu sırasıyla bombus anlı (3729.4 ±751.0 g/da), kafes olmayan (2569.4 ± 105.0 g/da) ve boş kafes uygulamaları (136.2 ± 14.4 g/da ) izlemiştir (P < 0.05). Güz döneminde de en yüksek tohum verimi ortalaması bal anlı uygulamada (1489.7 ± 207.7 g/da) saptanmış, bunu sırasıyla bombus anlı (1310.0 ± 257.5 g/da), kafes olmayan (946.4 ± 37.8 g/da) ve boş kafes bulunan uygulama (80.1 ± 23.8 g/da) izlemiştir (P < 0.05). Araştırmada yonca bitkisinde bombus ansı, ak üçgülde de bal ansı başta olmak üzere bombus ansı ve bal ansının tohum üretimini önemli ölçüde arttırdığı sonucuna varılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: Bal ansı, bombus ansı, yonca, ak üçgül, polinasyon, tohum verimi JÜRİ: Doç. Dr. Fehmi GÜREL (Danışman) Prof. Dr. Salim MUTAF Prof. Dr. Sadık ÇAKMAKÇI Doç. Dr. Hasan BAYDAR Yrd. Doç. Dr. Soner BALCIOĞLU