CORRELATION BETWEEN SAFETY ISSUES AND SUCCESS IN CLINICAL TRIALS OF ADVANCED THERAPY MEDICINAL PRODUCTS
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Gene and Cell Therapy, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: EDANUR ERSÖZ
Danışman: Devrim Demir Dora
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, sonlandırılmış klinik araştırmalarda ileri tedavi tıbbi ürünlerine ilişkin advers ilaç reaksiyonlarını (ADR) ve bu reaksiyonların terapötik endikasyonlarla ilişkilerini analiz ederek bu ürünlerin güvenlilik profillerini araştırmayı amaçlamaktadır. Yöntem: ClinicalTrials.gov üzerinden ileri tedavi tıbbi ürünlerini içeren sonlandırılmış klinik araştırmalar uygun anahtar kelimeler ve filtreler kullanılarak taranmıştır. Araştırmalar incelenmiş ve çalışılan ürünlerin gerçekten bir ileri tedavi tıbbi ürünü olup olmadığı doğrulanmıştır. Uygun çalışmalardan ADR ve endikasyon verileri derlenmiş, advers etkiler ile endikasyonlar arasındaki ilişkiyi değerlendirmek için Random Forest analizi uygulanmıştır. Bulgular: 01.01.2014-31.12.2024 tarih aralığı için yapılan aramada 12.668 klinik araştırma arasından, ilgili filtremeler sonucunda 1512 sonlandırılmış çalışma elde edilmiştir. Bu çalışmalara ilişkin herbir araştırma ürünü kontrol edilmiş, ve ileri tedavi tıbbi ürünü ilintili olmayan çalışmalar elenmiştir. 294'ünün ileri tedavi tıbbi ürünü içerdiği tespit edilmiştir. Dışlama kriterlerinin uygulanmasının ardından 12 çalışmaya ilişkin 1062 advers reaksiyonun analizi kapsamına alınmıştır. Yaygın olarak bildirilen advers reaksiyonlar arasında sitokin salınım sendromu (40/1062, %3.8) bulantı (33/1062, %3.1) ve ölüm (31/1063, %2.9) yer almıştır. Sonuç: Elde edilen bulgular, ileri tedavi tıbbi ürünlerinin ciddi ve özgün advers reaksiyon profillerine sahip olduğunu ve bu nedenle özel farmakovijilans stratejilerine ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Özellikle immün yanıtla ilişkili advers etkilerin yüksek sıklıkta görülmesi, bu ürünlerin güvenlilik izlemlerinin daha etkin bir şekilde planlanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Random Forest gibi makine öğrenmesi yöntemleri, ADR–endikasyon ilişkilerinin anlaşılmasına önemli katkı sağlayarak bu yenilikçi tedavilere yönelik fayda-risk değerlendirmesinin optimize edilmesine yardımcı olmuştur. Anahtar Kelimeler: Gen tedavisi, hücre tedavisi, güvenlilik, advers ilaç reaksiyonu, klinik çalışma