AZALTILMIŞ KİMYASAL GÜBRE DOZLARI VE SIVI DENİZ YOSUNUUYGULAMALARININ HIYAR (Cucumis sativus L.) BİTKİSİNİN GELİŞİMİ VEMİNERAL BESLENMESİ ÜZERİNE ETKİLERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ ATAKAN KUŞBAŞI
Danışman: İlker Sönmez
Özet:
Tarımsal üretimde en önemli uygulamalardan biri olan kimyasal gübreleme, verimliliğe önemli katkılar sağlamakla birlikte bazı olumsuzluklara da yol açabilmektedir. Bu olumsuzlukların ortaya çıkmasında özellikle gübreleme zamanı ve uygulama miktarı belirleyici faktörlerdir. Tarım yapılan topraklarda kimyasal gübre kullanımından tamamen kaçınılmasının mümkün olmadığı göz önünde bulundurulduğunda, yanlış uygulamaların önlenmesi ve gübrelemenin organik kaynaklarla desteklenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda yapılacak müşterek uygulamaların verim ve kaliteye etkisi bilimsel çalışmalarla desteklenmeli ve geliştirilmelidir.
Azaltılmış kimyasal gübre dozları ve sıvı deniz yosunu uygulamalarının hıyar (Cucumis sativus L.) bitkisinin gelişimi ve mineral beslenmesi üzerine etkilerinin belirlenmesinin amaçlandığı bu çalışma 2025 yılında sera koşullarında tesadüf parsellerinde faktöriyel deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak gerçekleştirilmiştir. Kimyasal gübrelemenin (KG) tam dozu (%100) ve %10, %20 ve %30 oranlarında azaltılmış kimyasal gübre dozları ve 4 farklı (0, 0.50 L/da, 1 L/da ve 2 L/da) sıvı deniz yosunu dozu (DY) ile kombine edilerek topraklara uygulanmış, bitki, yaprak, meyve ve toprak analizleri gerçekleştirilerek hıyar bitkisinde büyüme parametreleri, verim, mineral beslenme parametreleri ve toprak özelliklerindeki değişim incelenmiştir.
Araştırma sonuçlarına göre azaltılmış gübre uygulamaları ve deniz yosunu uygulama dozlarının bitki boy uzunluğunda artış sağlamış, meyve veriminde maksimum dozların en yüksek verim değerlerini sağladığı belirlenmiştir. Meyvede N, P, K, Ca, Mg, Zn ve Cu konsantrasyonlarında uygulamaların ayrı ayrı veya kombine etkileri istatistiksel olarak önemli olarak saptanmıştır. Azaltılmış kimyasal gübre ve deniz yosunu uygulamalarının yaprak örneklerinde N, P, K, Zn ve Mn konsantrasyonları üzerine farklı düzeylerde etkilerde bulunmuş ve maksimum uygulama dozlarının en yüksek etkiye sahip olduğu ortaya çıkmıştır. KG ve DY uygulamalarının deneme topraklarının EC, N, P, K, Mg, Zn, Mn ve Cu konsantrasyonları üzerinde önemli etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.
Çalışmada azaltılmış KG uygulamaları ve DY uygulama dozlarının birlikte etkisi bakımından özellikle mineral beslenmede kimyasal gübrenin %10 ile %30 azaltılmasıyla deniz yosununun 1 L da-1 uygulanmasının etkili olduğu görülmüş, %100 KG ile 2 L da-1 uygulamasının ise gelişimi maksimize ettiği ortaya çıkmıştır. Deniz yosunu destekli
ii
azaltılmış gübreleme yaklaşımının çiftçi koşullarında uygulanabilir bir model olabileceği araştırma sonucunda ortaya çıkmıştır. Elde edilen bulgular, kimyasal gübre dozunun belirli oranlarda azaltılmasının çoğu parametrede olumsuz sonuç oluşturmadığını ve de uygun deniz yosunu dozu ile desteklendiğinde bitki besin elementi alımı ve meyve verimi gibi önemli parametrelerin artabileceğini ve kimyasal gübre dozunun azalmasına rağmen radikal olarak olumsuzluğun ortaya çıkmadığını göstermiştir. Pratik uygulamada bu yaklaşım, özellikle sera yetiştiriciliğinde gübre kullanım etkinliğini artırmaya, gereksiz kimyasal gübre kullanımını azaltmaya, üretim maliyetlerini kontrol altına almaya ve toprakta tuzluluk gibi uzun vadeli riskleri sınırlamaya hizmet edebilecektir.