Büyük Selçuklu Devleti'nde diplomatik faaliyetler

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, -, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: YAVUZ SELİM ALTINOK

Danışman: ZEYNEP GÜNGÖR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

X. yüzyılın sonlarından itibaren tarih sahnesinde görülmeye başlayan Selçuklularda ilk diplomatik ilişkiler daha devlet kurulmadan başlamıştır. 431/1040 yılında gerçekleşen Dandanakan Savaşı'ndan sonra ise devlet resmi olarak kurulmuş ve büyük bir cihan devleti hüviyetine kavuşmuştur. Büyük Selçuklu Devleti diplomasisinde bazen dost bazen de düşmanca bir siyaset takip edilerek tahta çıkış, tebrik, savaş, muhasara, yardım istemek, evlilik, tâbîlik ve ticari faaliyetler gibi sebeplerle diğer devletlerle diplomatik görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Büyük Selçuklu Devleti'nin ilk sultanı Tuğrul Bey, kuruluş aşamasında yer edinmek, hâkimiyeti pekiştirmek ve siyasî birliği sağlamak için komşu devletlerle mücadele etmiş ve bunun sonucunda müzakereler yapmıştır. Bundan sonraki süreçte devlet yükseliş dönemine girerek birinci yükseliş devrini yaşamış ve içinde bulunulan şartlara göre ağırlıklı olarak devletin batısına hâkim olmaya çalışmış, bu amaç doğrultusunda diplomasi faaliyetlerini geliştirmiştir. Son sultan Sencer ile devlet hem ikinci yükseliş devrini yaşamış hem de yıkılış sürecine girmiştir. Bu dönemde devletin merkezi ve politikaları doğuya kaymış, doğal olarak diplomasi de bu duruma göre şekillenmiştir. Devletlerarasındaki diplomatik ilişkileri elçiler gerçekleştirmiş, bu elçilere uygulanan muamele devletin gücü ve temas halinde olunan devletle olan menfaatlere göre iyi ya da kötü yönde değişiklik göstermiştir. 536/1141 yılında cereyan eden Katvân Savaşı'nda Karahıtaylar karşısında alınan yenilgi sonrasında Büyük Selçuklu Devleti yıkılış sürecine girmiş, bu süreçte diplomatik faaliyetlerin amacı ise devletin kurtuluşu olmuştur. Ancak, Sultan Sencer'in 552/1157 yılında ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti yıkılmış ve diplomatik ilişkileri de sona ermiştir.