BAZI AKTİF MADDELERİN ANTALYA’DAN TOPLANAN SPINOSAD’A DİRENÇLİ BİR Frankliniella occidentalis (Pergande) (Thysanoptera: Thripidae) POPÜLASYONU ÜZERİNDEKİ ETKİNLİKLERİNİN TESPİT EDİLMESİ

Ali Burak GÖKSAL

BAZI AKTİF MADDELERİN ANTALYA’DAN TOPLANAN SPINOSAD’A DİRENÇLİ BİR Frankliniella occidentalis (Pergande) (Thysanoptera: Thripidae) POPÜLASYONU ÜZERİNDEKİ ETKİNLİKLERİNİN TESPİT EDİLMESİ

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ali Burak GÖKSAL

Danışman: Fatih Dağlı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Batı çiçek thripsi Frankliniella occidentalis (Pergande) (Thysanoptera: Thripidae), Türkiye'de ve Dünya'da çok sayıda tarımsal üründe başlıca zararlılardandır. Doğrudan beslenme yoluyla verdiği zararın yanı sıra TSWV gibi önemli ekonomik kayıplara yol açan virüslerin vektörü olarak da ciddi bir tehdit oluşturmaktadır. F. occidentalis popülasyonlarının organik fosforlu, karbamatlı ve piretroit sınıftan çoğu aktif maddeye direnç geliştirmiş olması kimyasal mücadelenin başarısını bir ölçüde engellemektedir. Bununla birlikte halen yaygın olarak kullanılan spinosyn sınıftan Spinosad ve Spinetoram'a da bu türde direncin yaygın hale gelmesi mücadeleyi son derece güçleştirmektedir. Yakın zamanda yapılan araştırmalar Antalya ve ilçelerindeki sera popülasyonlarında Spinosad direncinin yaygın ve yüksek düzeylere ulaştığını göstermiştir. Tez kapsamında, Spinosad'a-dirençli F. occidentalis popülasyonuna karşı farklı etki biçimine sahip, farklı gruplardan farklı özelliklerdeki ruhsatlı bitki koruma ürünlerinin ne düzeyde etki potansiyeline sahip olduğu araştırılmıştır. Bu amaçla entomopatojen Beauveria bassiana-ATCC-74040-ırkı, iki aktif madde içeren Acrinathrin+Abamectin ve karbamatlı sınıftan Formetanate hydrochloride'in, F. occidentalis'in Duyarlı ve Dirençli popülasyonları üzerinde LC (Lethal konsantrasyon) verileri ve direnç katları belirlenmiştir. Ayrıca B. bassiana-ATCC-74040-ırkının Spinosad'a-dirençli popülasyon üzerinde direnç potansiyeli tespit edilmiştir. Entomopatojen B. bassiana-ATCC-74040-ırkı ile LC testlerinde, ergin dişi thripsler önce mikropipet ile topikal uygulamaya maruz bırakılmıştır. Hemen ardından aynı thripsler ilaç kalıntılı yaprak diskleri üzerinde tutularak aktif maddenin kalıntı etkisi de aynı anda test edilmiştir. Çalışmada yer alan Spinosad, Acrinathrin+Abamectin ve Formetanate hydrochloride için LC belirleme biyoesseylerinde ise thripsler yaprak daldırma metodu ile ilaç kalıntılarına maruz bırakılmıştır. Thrips üretiminde ve test edilen thripslerin muhafazası için 24±2°C sıcaklık, 16:8 saat (aydınlık: karanlık) gün uzunluğundaki ve 65±5 oransal nemdeki iklim odası kullanılmıştır. Bu çalışmada kullanılan Spinosad'a-dirençli F. occidentalis popülasyonu Duyarlı popülasyona göre yaklaşık 197-kat dirençli bulunmuştur. Spinosad'a-dirençli ve Duyarlı popülasyonların LC50 verileri sırasıyla 121.8 ve 0.6 mg (akt.md) /L'dir. Spinosad'a-dirençli ve Duyarlı popülasyonlar üzerinde B. bassiana-ATCC-74040-ırkı için elde edilen LC50 verileri sırasıyla 4.4 x 108 ve 4.8 x 107 spor /ml'dir. Spinosad'a-dirençli popülasyon, Duyarlı popülasyona göre B. bassiana-ATCC-74040-ırkına karşı 9.2-kat direnç göstermiştir. B. bassiana-ATCC-74040-ırkı, tavsiye dozunda (1.6x108), Duyarlı popülasyonu %67 öldürürken Spinosad'a-dirençli popülasyonun ise %49'unu öldürmüştür. B. bassiana-ATCC-74040-ırkı ile seleksiyona tabi tutulmayan (Duyarlı) ve seleksiyon yapılan F. occidentalis popülasyonlarında LC50 verileri sırasıyla 4.4 x 108 ve 1.9 x 108 spor /ml olarak bulunmuştur. Bu farklılık güven aralıklarına göre önemli olmadığı için laboratuvar seleksiyonunda önemli bir direnç artışı olmadığı kanısına varılmıştır. Acrinathrin+Abamectin ile Spinosad'a-dirençli ve Duyarlı popülasyonlar üzerinde elde edilen LC50 verileri sırasıyla 4.9 ve 0.5 mg (akt.md) /L'dir. Spinosad'a-dirençli popülasyon, Duyarlı popülasyona göre Acrinathrin+Abamectin'e 9.4-kat direnç göstermiştir. Acrinathrin+Abamectin'le tavsiye dozundaki testlerde Duyarlı popülasyonun tamamını ölürken Spinosad'a-dirençli popülasyonda %81'lik bir ölüm meydana gelmiştir. Formetanate hydrochloride ile Spinosad'a-dirençli ve Duyarlı popülasyonlar üzerinde elde edilen LC50 verileri sırasıyla 27.7 ve 3.8 mg (akt.md) /L'dir. Spinosad'a-dirençli popülasyon, Duyarlı popülasyona göre Formetanate hydrochloride'ye 7.4-kat direnç göstermiştir. Bu aktif madde tavsiye dozunda Duyarlı popülasyonun tamamını öldürürken Spinosad'a-dirençli popülasyonun %88'ini öldürebilmiştir. Araştırma bulguları, B. bassiana-ATCC-74040-ırkının tavsiye dozunda Spinosad'a-dirençli popülasyonlar üzerinde yüksek olmayan (yaklaşık %50 oranında) bir ölüm meydana getirebileceğini göstermiştir. Acrinathrin+Abamectin ve Formetanate hydrochloride tavsiye dozlarında Spinosad'a-dirençli popülasyonlar üzerinde B. bassiana-ATCC-74040-ırkına göre daha yüksek bir etkiye sahip görünmektedirler. Fakat bu iki ilaçla tavsiye dozlarında yapılacak uygulamalarda (%12-19 gibi) kayda değer oranda Dirençli bir thrips popülasyonunun hayatta kalabileceği dikkate alınmalıdır. Spinosad'a-dirençli popülasyonların olduğu lokasyonlarda Acrinathrin+Abamectin ve Formetanate hydrochloride'in sık kullanımının seleksiyon baskısına yol açarak popülasyonlarda Spinosad direncinin daha da yaygın ve yüksek düzeylere ulaşmasına önemli bir avantaj sağlayabileceği beklenmelidir. Bu bakımdan Acrinathrin+Abamectin ve Formetanate hydrochloride'in bir direnç yönetim taktiği olarak dirençli popülasyonların olduğu yerlerde kullanımının uygun olmayacağı düşünülmüştür.