Yapım sektöründe yalın proje teslim sistemine entegre edilebilecek endüstri 4.0 teknolojileri ve yapı uzmanlarının bakış açısı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA TOPRAK
Danışman: İkbal Erbaş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küreselleşen dünyayla birlikte üretimde israfın artması ve verimliliğin düşmesine paralel olarak endüstriyel verimlilik yönetimi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bu ihtiyaca cevap veren bir çözüm aracı olan Yalın Proje Teslim Sistemini (YPTS) benimseyen sektörler, güvenilir iş akışı oluşturarak, her türlü israfı yok ederek ve daha hızlı ürün yönetimi sağlayarak ortaya çıkacak ürünün verimliliğini artırmaya odaklanmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Bu sektörlerden biri olan yapım sektörü, YPTS'nin kendi bünyesine adaptasyonunu sağlamıştır. Benzer olarak artan ve farklılaşan ihtiyaçlarla birlikte sanayi devrimiyle başlayan süreçten günümüze endüstri teknolojileri de birçok sektörde etkisini göstermiştir. Endüstri 4.0 teknolojileri olarak tanımlanan teknolojiler yapım sektöründe de yerini almıştır. Aynı zamanda gelişen teknoloji beraberinde yalın üretim anlayışını da geliştirmiş ve farklı teknolojik uygulamalar yalın üretim sürecinin hedeflerine ulaşmasında önemli bir araç haline gelmiştir. Ancak yapım sektöründe yeni uygulamaya geçilen bu sistem teknoloji ile olan birlikteliğini henüz yeterince geliştirememiştir. Bu çalışmanın amacı, Türkiye'de yapım sektöründe son 10 yılda gelişen YPTS'yi oluşturan yalın prensipler ve tekniklerin hedeflerine ulaşmasına katkı sağlamak ve hem tasarım hem de yapım aşamalarında kullanılabilecek Endüstri 4.0 teknolojilerini belirlemektir. Ayrıca, tespit edilen Endüstri 4.0 teknolojilerinin yalın inşaatla entegrasyonuna projenin süre, maliyet ve kalite hedeflerine katkısını değerlendirmek amacıyla sektörün ana aktörleri olan yapı uzmanlarının bakış açılarını ortaya koymaktır. Bu amaçla çalışma kapsamında sektörlerde israfa sebep olan faktörler ve yalın üretim uygulamalarında kullanılan Endüstri 4.0 teknolojileri kapsamlı bir literatür araştırması ile tanımlanmıştır. Ayrıca yapım sektöründeki YPTS'yi entegre edilebilecek Endüstri 4.0 teknolojilerine yapı uzmanlarının bakış açıları anket yöntemi kullanılarak ortaya konulmuştur. Anket verileri SPSS istatistik programında Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Korelasyon Analizi, Relative Important Index (RII) kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışma sonuçları, Endüstri 4.0 teknolojilerinin yalın inşaat sürecine adaptasyonunu ortaya koyabilmek için yapım sürecinde israf oluşumunu önemli ölçüde etkileyen faktörlere de ışık tutmaktadır. Bulgular, YPTS sürecinin her aşamasında farklı israf türlerinin bulunduğunu göstermektedir. Bu bulgular, sözleşme belgeleri, uygun olmayan ürün kullanımı, malzeme kontrolü, kazalar ve israf yönetimi planları gibi konuların ele alınmasının önemini vurgulamaktadır. Bu faktörlere yönelik çözüm önerileri geliştirerek, yapım sürecinde israfların etkili bir şekilde azaltılması ve bunun sonucunda verimliliğin artırılması da mümkün olacaktır. Çalışma sonuçları, yapı uzmanlarının yalın inşaat ve Endüstri 4.0 teknolojilerine ilişkin farkındalık seviyelerinin, her iki kavramı da benimseme yönünde olumlu bir eğilime işaret ettiğini ortaya koymuştur. Ancak yalın prensip, teknikler ve Endüstri 4.0 teknolojileriyle ilgili farklı düzeyde aşinalıkları olduğu tespit edilmiştir. Yapı uzmanlarının Endüstri 4.0 teknolojileri hakkında yalın prensip ve tekniklere göre daha fazla bilgi sahibi olduğu ortaya konulmuştur. Yalın prensip ve tekniklerden "Kaizen" konusunda farkındalık düzeyi en yüksekken "Jidoka" için farkındalık düzeyi en düşük; Endüstri 4.0 teknolojilerinden "Sanal ve Artırılmış Gerçeklik" konusunda farkındalık düzeyi en yüksekken "Auto-ID" için farkındalık düzeyi en düşük olduğu tespit edilmiştir. Yalın prensip ve tekniklerden ve Endüstri 4.0 teknolojilerinden tanınırlığı düşük olanların inşaat projelerinde kullanımlarını teşvik etmek için eğitim programlarına ihtiyaç duyulduğu görülmektedir. Her iki konuda mevcut bilgi açığının kapatılması ve gelişimin sağlanması, yalın prensip ve tekniklerle Endüstri 4.0 teknolojilerinin başarılı bir şekilde entegrasyonunda yardımcı olacaktır ve sektör için büyük umut vaat etmektedir. Yapım sektöründe YPTS sürecinde, büyük veri ve veri analitiği, bulut bilişim, dijital ikiz/simülasyon, sanal ve artırılmış gerçeklik, eklemeli üretim ve makine öğrenimi gibi teknolojilerin etkin bir şekilde kullanılmasıyla inşaat projelerinin süre, maliyet ve kalite hedeflerine daha başarılı bir şekilde ulaşmak mümkün olabilir. Ancak anket sonuçları, yapı uzmanlarının bu konuda tecrübe eksikliğine sahip olduğunu ve bu nedenle elde edilecek faydanın sınırlı olabileceğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın kapsamlı bir literatür araştırması içermesi, bu alanda yapılacak bilimsel araştırmalara katkı sağlamasını beklenmektedir. Ayrıca, sektördeki bilgi eksikliğini ortaya koyduğu için eğitim programlarının geliştirilmesine, sektörel eğitimlerin verilmesine ihtiyaç olduğunu belirtmesi, yapı uzmanları ve diğer paydaşlarda farkındalık yaratmasıyla uygulama alanına da katkı sağlamayı hedeflemektedir. Çalışma, kapsamlı bir araştırmanın sonucu olsa da elde edilen bulguların uygulama alanında test edilmemiş olması çalışmanın sınırlılığını oluşturmaktadır. Gelecekte, benimsenen Endüstri 4.0 teknolojilerinin YPTS sürecinde test edilmesinin, YPTS'nin Endüstri 4.0 ile entegrasyonunun gelişimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir.