Antalya ilinde ev sineği (Musca domestica L.) popülasyonlarının clothianidin ve dinotefuran insektisitlerine karşı direnç seviyelerinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Zeynep Nur Gültekin
Danışman: Hüseyin Çetin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ev sineği (Musca domestica L.), çeşitli çevresel koşullara kolaylıkla uyum sağlayabilen sinantropik bir tür olup, insan ve hayvan sağlığı açısından ciddi riskler oluşturmaktadır. Bu tür, çeşitli patojen mikroorganizmaların mekanik vektörü olarak görev yapmakta; hayvanlarda strese neden olarak süt ve et veriminde düşüşe yol açmaktadır. Bu nedenle, ev sineği ile mücadelede etkili insektisitlerin kullanımı büyük önem taşımaktadır. Neonikotinoid sınıfı insektisitler, güçlü toksisiteleri ve hızlı etki mekanizmaları nedeniyle yaygın olarak kullanılmakla birlikte, son yıllarda bu gruptaki bileşiklere karşı direnç gelişimi ve hedef dışı canlılar üzerindeki olumsuz etkiler, küresel düzeyde araştırılmaktadır. Bu bağlamda, ev sineği popülasyonlarında neonikotinoidlere karşı gelişen direnç düzeylerinin izlenmesi gerekmektedir. Bu tez çalışmasının amacı, Antalya ilinin Aksu, Alanya, Döşemealtı, Kemer, Kepez, Konyaaltı, Korkuteli, Manavgat ve Serik ilçelerinden toplanan M. domestica popülasyonlarında, neonikotinoid grubuna ait clothianidin ve dinotefuran etkin maddelerine karşı direnç seviyelerinin belirlenmesidir. Popülasyonlar, hayvan çiftliklerinden atrap yardımıyla toplanmış, laboratuvarda 20×20×20 cm boyutlarında gözenekli kafeslerde kültüre alınmıştır. Direnç testleri, Dünya Sağlık Örgütü tarafından tavsiye edilen cam kavanozda kalıntı yüzey uygulaması yöntemi kullanılarak, üçüncü nesil (F3) bireyler üzerinde yürütülmüştür. Denemeler, 24 ± 2 °C sıcaklıkta, %60 ± 5 bağıl nemde ve 12 saat aydınlık–12 saat karanlık fotoperiyot koşullarında gerçekleştirilmiştir. Ev sinekleri, clothianidin ve dinotefuran ile bir saat süreyle muamele edilmiş ve bu süre boyunca beş dakikalık aralıklarla Knock Down (KD) oranları kaydedilmiştir. Ardından bireyler insektisit içermeyen kavanozlara alınmış ve 24 saat sonunda mortalite oranları belirlenmiştir. KD süreleri ve ölüm oranları SPSS programı kullanılarak analiz edilmiş; LD₅₀ ve LD₉₀ değerleri probit analiz yöntemiyle hesaplanmıştır. Arazi popülasyonlarının direnç seviyeleri, duyarlı bir referans popülasyonun LD₅₀ ve LD₉₀ değerlerine oranlanarak Direnç Katsayısı (DK) ile ifade edilmiştir. Ayrıca LD₉₀ değerleri, Sağlık Bakanlığı'nın önerdiği referans doz (0,25 g ai/m²) ile kıyaslanarak ek değerlendirmeler yapılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, test edilen tüm popülasyonlarda clothianidin ve dinotefuran etkin maddelerine karşı direnç saptanmıştır. Clothianidin için elde edilen direnç katsayılarının dinotefurana kıyasla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, ev sineği kontrolünde neonikotinoidlerin tek başına uzun süreli kullanımının uygun olmadığını; bu nedenle, direnç gelişimini önlemek amacıyla entegre mücadele stratejilerinin uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır.