Korunan alanlarda erişilebilir turizm yaklaşımları: göreme milli parkı ve kapadokya kayalık sitleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMET ALPEREN DİKİCİ
Danışman: Tahsin Yılmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Geçtiğimiz on yıllarda engelli hakları hareketini kazanımları ile erişilebilirlik konusundaki farkındalık dünya genelinde artmıştır. Erişilebilirliğin insan hakkı olmasının yanında erişilebilir turizm pazarı büyüktür. Evrensel tasarım, farkındalık ve yatırım faktörleri, erişilebilir turizm pazarının artan talebini karşılamayı sağlamaktadır. Türkiye gibi turizmin önemli olduğu ülkelerde turizmin niteliğinin arttırılması da önemlidir. Bu araştırmanın amacı, korunan alanlarda erişilebilirliğinin önündeki tasarım ve planlama engellerinin belirlenmesi, erişilebilir turizmin ve korunan alanlardaki yaklaşımlarının ortaya konulmasıdır. UNESCO Dünya Miras Listesi'nde yer alan Göreme Milli Parkı ve Kapadokya Kayalık Sitleri, erozyon etkisiyle oluşmuş tarihi ve kültürel peyzajlardan oluşmaktadır. Bu alan, jeolojik yapısı ve kaya oyma yapıları ile turizm açısından büyük bir öneme sahip olmasına karşın planlama eksikliği nedeniyle aşırı turizm sorunu yaşamaktadır. Araştırma, toplanan nicel ve nitel verilerin analizini birleştiren karma bir yöntem yaklaşımını benimsemektedir. Nicel veriler, alanın erişilebilirliği ile ilgili ölçümleri, saha gözlemlerini, hava fotoğraflarını ve uydu görüntülerini; nitel veriler ise alanın planlanmasında bilimsel ve yönetimsel rol oynayan uzmanlarla yapılan görüşmeleri içermektedir. Bu araştırmanın özgün değeri, Kapadokya'nın erişilebilirliğinin önündeki tasarımsal engellerin yanında, planlama ölçeğindeki engellerin de göz önüne alınarak kapsamlı ve bütüncül bir değerlendirmesinde yatmaktadır. Araştırmanın bulgularına göre, Göreme Milli Parkı ve Kapadokya Kayalık Sitlerindeki doğal ve kültürel miras alanları, hem topografik özellikler hem de mevcut altyapı eksiklikleri nedeniyle erişilebilirlik açısından kısıtlıdır. Fiziksel engelliler, bebek arabaları, yürüme zorluğu çeken bireyler ve yaşlılar için uygun olmayan koşullar öne çıkmaktadır. Sonuçlar, erişilebilir turizmin geliştirilmesinin dezavantajlı grupların bölgeden faydalanmasını sağlayacağını, aynı zamanda turizmin niteliğini geliştireceğini göstermektedir. Turizm altyapısında yapılacak iyileştirmelerin, Göreme Milli Parkı ve Kapadokya Kayalık Sitleri'ni Türkiye'de diğer turistik bölgelere örnek teşkil eden bir model haline getirebileceği vurgulanmaktadır. Bölgenin erişilebilirliğini artırmak için öneriler, doğal ve kültürel değerlerin korunmasına öncelik verirken, ziyaretçi deneyimini iyileştiren sürdürülebilir çözümleri içermektedir. Bu bağlamda erişilebilir turizm yaklaşımları, tarihi peyzajların tanıtımını iyileştirirken, turistik mekanların erişilebilir hale getirilmesi turist sayısını ve turizm kalitesini artırmaktadır. Ancak bu süreçte koruma-kullanma dengesi gözetilmeli, bölgenin doğal ve kültürel değerleri korunarak daha geniş bir ziyaretçi kitlesine hitap eden sürdürülebilir çözümler geliştirilmelidir.