Sultan Veled'in Rebâbnâme'sinde Metaforik Dil

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYTEKİN YILDIZ

Danışman: Ahmet Ögke

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İnanan bireyin zâhirînden ziyade mânevî yönünü geliştirmeyi kendine esas kabul eden İslam tasavvuf düşüncesinde ve edebiyatında soyut anlamları açıklamak için ekseriyetle metaforik anlatım tercih edilir. Biz bu çalışmamızda Mevlevîliğin kurucusu sayılan Sultân Veled'in Rebâbnâme adlı eserini metaforik anlatım açısından incelemeye çalıştık ve "müellifimiz sözkonusu eserinde tasavvufî izahatlarını yaparken hangi kelimeleri hangi anlamlarda kullanmıştır?" temel sorusunun cevabını aradık. Sözkonusu araştırma neticesinde bulduğumuz metaforları tahalluk, tahakkuk, seyr u sülûk ve varlık alanlarıyla ilgilerine göre tasnif etmeye gayret gösterdik. Rebâbnâme üzerine yaptığımız bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm Sultân Veled, hayatı, ilmi ve tasavvufî kişiliği ve eserleri ile metaforun niteliği hakkında kısa bir tanıtım mahiyetindedir. İkinci bölümde Rebâbnâme ve üzerine yapılan çalışmalar hakkında bilgi verildikten sonra eserdeki metaforlar tasavvufî başlıklar altında incelenerek tasnif edilmiştir. Son bölümde ise eserin baştan sona taranmasıyla oluşan kapsamlı bir metafor fihristi yer almaktadır. Bu çalışmamız, Sultân Veled'in Rebâbnâme'sinde kullandığı dilin anlam zenginliğinin gözler önüne serilmesine ve Mevlevî tasavvufun daha iyi anlaşılmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Sultan Veled, Rebâbnâme, Metafor, Allah, İnsan.