Tefsîru'l-Menâr'da Geleneksel Tefsir Anlayışı Eleştirilerinin Değerlendirilmesi (I-II.cilt Özelinde)

Menâr Tefsiri modern dönem tefsir anlayışının önemli örneklerinden biri olarak kabul edilmiştir. Bu dönemin karakteristik özellikleri arasında yer alan gelenek karşıtlığı düşüncesinin etkisi altında kalan eser, hem geleneği hem de geleneksel tefsir anlayışını çeşitli açılardan eleştiriye tabi tutmuştur. Bu bağlamda Muhammed Abduh ve Reşîd Rızâ, klasik tefsirlerin başlıca metotlarından biri olan rivayet kullanımını, muhatabı asılsız haberlerle kuşatarak Kurân'ın hidâyet rehberi olma özelliğini zedelemekle itham etmişlerdir. Onlara göre gelenekteki tefsirlerin büyük bölümü rivayetten kaynaklanan eksikliklerin yanı sıra geniş dil bilimsel izahlarla, Kur'an'ın kendisinin müphem bıraktığı konular hakkında zorlama yorumlarla, işârî te'villerle, Kur'anla ilgisi olmayan bilimsel açıklamalarla, sonuçsuz ve karmaşık usul tartışmalarıyla Kur'an'ın aslî mesajlarının insanlara ulaşmasını engellemiştir. M. Abduh ve R. Rızâ teorik olarak eleştirdikleri geleneksel tefsir anlayışının metodolojisinden ve malzemelerinden pratikte özgün yorumlarını desteklerken faydalanmışlar mıdır? Bu sorunun cevabının geleneğe yönelik serdedilen eleştirilerin mahiyetini kavramada fikir sunacağı düşünülmektedir. Söz konusu amaç doğrultusunda ilk olarak Menar Tefsiri'nin karakteristik özellikleri ve geleneksel tefsir anlayışına yönelik eleştirileri zikredilmiş sonrasında ise müelliflerin özgün görüşlerini desteklemek için eleştirdikleri hususlara kendilerinin de yer verdikleri bölümler rivayet ve dirayet şeklinde iki başlık altında analiz edilmiştir. Tefsîru'l-Menâr'da farklı bir görüş ikame edilirken ilk olarak çeşidine bakılmaksızın konuyla ilgili bir rivayet varsa zikredilmiş, sonrasında ise dilbilimsel analizler yapma yoluna gidilmiştir. Eğer bu iki kaynakta delil bulunamaz ise geniş bir şekilde öznel yorumlar yapılmıştır. Bununla birlikte kimi zaman ise birden fazla delil aynı başlık altında kullanılmıştır. Müelliflerin bu tutumuyla gelenekle aynı yöntemi ve ürünleri kullanarak gelenekten farklı sonuçlara ulaşmayı amaçladıklarını söylemek mümkündür.

Anahtar Kelime: Muhammed Abduh = Muhammed Abduh ; Reşid Rıza = Reşid Rıza ; Tefsir = Commentary ; Tefsiru'l-Menar = Tefsiru'l-Menar