İbn Rüşd'ün 13. Yüzyıl Skolastik Düşüncesine Etkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Felsefe ve Din Bilimleri Böl., Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Mehmet Dugan

Danışman: Ali Kürşat Turgut

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın amacı İbn Rüşd'ün 13. yüzyılda yaşamış olan skolastik düşünürlere etkisinin hangi yönlerden olduğunu irdelemektir. Bu etkinin anlaşılabilmesi için ise bazı önemli tarihsel olaylara dikkat çekilmiştir. Bunlardan biri skolastik düşünürlerin gerek Yunan filozoflarının gerekse İslâm düşünürlerinin eserlerini tanımasına imkân vermiş olan Latince tercüme hareketidir. İbn Rüşd'ün Aristoteles eserleri üzerine yazdığı şerhler de bu kapsamda 13. yüzyılın başında Latinceye tercüme edilmiştir. Bir diğeri ise tercüme edilen eserler ile ulaşılan yeni bilgilerin öğretilip tartışılacağı üniversitelerin kurulmasıdır. İbn Rüşd'ün eserleri de bu yüzyılda özellikle Paris Üniversitesi çevresinde yankı bulmuştur. Bu dönemde aklın birliği, âlemin ezeliliği, dünyevî mutluluk ve çifte hakikat olmak üzere dört tez İbn Rüşd ve İbn Rüşdcülük ile ilişkilendirilmiştir. Bu tezler bağlamında Brabantlı Siger, Dacialı Boethius, Albertus Magnus, Thomas Aquinas, Bonaventura ve John Pecham'ın eserleri ve görüşleri gerekli mukayeseler yapılarak irdelenmiştir. Bunlar sonucunda skolastik düşünürlerin Aristoteles felsefesini anlamak ve yorumlamak için İbn Rüşd'ün şerhlerine yoğun olarak müracaat ettikleri tespit edilmiştir. Ayrıca 13. yüzyılda İbn Rüşdcülük ifadesinin bir grubu tanımlamak amacıyla kullanıldığı ve bu nedenle tarihsel olarak bakıldığında böyle bir akımdan bahsedilebileceği görülmüştür. Buna karşın İbn Rüşdcülüğe atfedilen tezlerin İbn Rüşdcü olarak nitelenen düşünürlerin ortak noktası olmadığı ve bu nedenle düşünsel anlamda karşılığı olan bir akıma işaret etmediği anlaşılmıştır. Nitekim İbn Rüşdcülüğün felsefe ve din ilişkisi açısından belli bir yöntemi benimsemek ve onu uygulamakla ilgili olduğu tespit edilmiştir.