Türkiye Antik Çağ kültür coğrafyalarında mezar mimarisi üst örtüleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İREM ALBAYRAKTAROĞLU GÖKTAŞ
Danışman: İsa Kızgut
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Antik Çağ mekân örtüsünün yoğun çeşitliliğini yansıtan Anadolu ve Anadolu Trakyası'nda Demir Çağı'ndan Geç Roma Dönemi'ne değin oluşturulan tümülüsler, toprak üstü ve/veya altı oda mezarlar, mezar anıtları ve kaya mezarlarının, bölgenin yerel mimari geleneklerine ve iklim koşullarına bağlı olarak oluşan, kültürel etkileşimlerle zamanla geleneksel hale gelen üst örtü sistemleri teknik ve tipolojik açıdan değerlendirilmiştir. Mezar mimarisi örtü sistemlerinin bölgesel ve kronolojik açıdan dağılımı saptanarak form, teknik ve malzeme açısından ilişki, iletişim ve süreklilik olup olmadığı ortaya konmuştur. Düz örtü ve üçgen örtü gibi bazı formların özellikle oluşturuldukları bölgenin sivil mimarisiyle olan ilişkisine değinilmiş öte yandan bu formlar kronolojik ve bölgesel anlamda karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Tarihleme kriterlerine ışık tutan kilit taşlı teknikle oluşturulan tonoz örtü ve çapraz/paralel bindirme tekniği ile oluşturulan tüteklikli form gibi bazı örtü formları; tuğla ve harç gibi malzemeler ve özellikle ahşap malzeme ile inşa edilmiş mezarların inşa teknikleri anlaşılmaya çalışılmıştır. Taş mimaride ahşap yapısallığın etkilerinin izlendiği üst örtü donanımları tanıtılmıştır. Öte yandan bazı mezarlardan yola çıkarak konut mimarisi üst örtü sistemlerine dair günümüze ulaşmayan bölümler hakkında fikirler ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca form, malzeme ve teknik açıdan değerlendirilen örtü sistemlerinin mezar yapıları dışında kullanılan biçimleri ele alınmıştır. Tez kapsamında, Anadolu ve Anadolu Trakyası'nda, tarihsel olarak Demir Çağı'ndan Geç Roma Dönemi'ne değin oluşturulan ve genel anlamda form, teknik ve malzeme olarak sınıflandırabilecek nitelikte olan bazı mezar yapılarının, mezar odaları ve varsa dromos/mezar ön odalarının mekân örtüleri katalog çalışmasına dahil edilerek teknik, tipolojik, tarihsel ve bölgesel değerlendirilmeler yapılmıştır. Örtü sistemlerine dair sınıflandırmaların kökensel dağılımı ve kültürel etkileri saptanıp ilişki, iletişim ve süreklilik olup olmadığı ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Anadolu ve Anadolu Trakyası, mezar mimarisi, üst örtü, form, teknik, malzeme