Bir kaya tırmanış bölgesinin fiziksel taşıma kapasitesinin belirlenmesi: Geyikbayırı örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDULLAH GÜNGÖR
Danışman: Güney Çetinkaya
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasının temel amacı, kaya yüzeylerinde tırmanış kaynaklı meydana gelen aşınma seviyelerinin ölçülmesidir. Çalışma alanı olarak Türkiye'nin en önemli kaya tırmanış bölgesi olan Antalya/Geyikbayırı belirlenmiştir. Bu kapsamda, bölgedeki kaya yapısını temsil eden kaya örnekleri alınmış ve kaya tırmanışını simule etmek amaçlı tasarlanan makine aracılığı ile laboratuvar ortamında deneysel işlem gerçekleştirilmiştir. Bu deneysel işlem sonunda kaya yüzeylerindeki aşınmayı ölçmek için yeni teknolojik görüntüleme yöntemlerinden biri olan Structure From Motion (SfM) fotogrametrik görüntüleme metodu kullanılmıştır. Laboratuvar ortamında elde edilen dijital görüntü verilerinin, fotogrametrik görüntü analizlerini gerçekleştirmek ve 3 B mekansal veri üretmek için bağımsız bir yazılım ürünü olan "Agisoft Metashape Professional" programı kullanılmıştır. Dijital görüntü verilerinden elde edilen analiz sonuçları sayesinde, tırmanışçı ve kaya arasındaki fiziksel temas nedeniyle meydana gelen, kaya yüzeyindeki bozulmaların başlangıcı ve devam eden kullanımlarda yüzeydeki bozulma/aşınmanın evreleri hassas ölçümler sayesinde belirlenmiştir. Çalışmanın bulguları kaya yüzeyinde meydana gelen aşınma düzeylerinin, bası aralıklarına bağlı olarak değişiklik gösterdiğini ortaya koymuştur. Başlangıçta daha pürüzlü ve dalgalı olan kaya yüzeyi, bası sayısının artmasıyla birlikte pürüzlülüğünde azalmalar bulunmuştur. Özellikle 10.000 ile 30.000 bası aralıklarında yüzey pürüzlülüğü dalgalanmalarının yüksek olduğu, bu süreçte kaya yüzeyinde belirgin bozulmaların meydana geldiği gözlemlenmiştir. 68.000 basıya ulaşıldığında, aşınmanın büyük ölçüde durduğu ve yüzey pürüzlülüğünün azaldığı tespit edilmiştir. 68.000 bası sonucunda elde edilen Z_2 değeri 0,090037 olarak hesaplanmıştır. Bu değere dayanarak 1 mm aralıklı hesaplanan JRC değeri ise 3,47 olarak bulunmuştur. Daha hassas ölçüm yapmaya olanak veren 0,25 mm aralıklı ölçüme göre hesaplanan JRC değeri ise 0,68'dir. JRC profilleri ile karşılaştırıldığında, bulunan bu değerler, yüzeyin oldukça pürüzsüz hale geldiğini ve tırmanış kaynaklı aşınmanın önemli ölçüde azaldığını ifade etmektedir. Bu çalışmadan elde edilen ölçümler, bir kaya yüzeyinin tırmanışa bağlı olarak fiziksel taşıma kapasitesinin belirlenmesine ve bölgenin sürdürülebilirliğine katkı sağlayacaktır. Bu çalışma sayesinde Geyikbayırı tırmanış bölgesinin kaynak değerleri ve rekreasyon değerlerinin korunmasına katkı sağlanarak bu kaynaklar üzerinde kabul edilemez zararlara yol açılmasını engellemek için önlemler alınabilecektir.