Mimari Tasarımda Kuram-Uygulama Çatışması ve Türk İmar Mevzuatı Bağlamında Çözümlenmesine Yönelik Bir Model Önerisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, --------------------------------, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SADIK GÖKHAN EKİNCİ
Danışman: Kemal Reha Kavas
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yapılı çevrenin tasarımını nesnel kurallar ve nicel ölçütler çerçevesinde kontrol altına alan imar mevzuatları, Endüstri Devrimi'nden itibaren yoğunlaşan kentsel sorunların çözülmesi amacıyla gelişmiştir. Bu süreçte mimar, yapılı çevrenin biçimlenmesinde rol oynayan önemli aktörlerden olmuştur. Mimarlık eğitimi de aynı tarihsel süreçte kurumsallaşarak günümüzdeki evrensel standartlarına ulaşmış ve tasarım derslerini müfredatın omurgası olarak kabul etmiştir. Tasarım derslerinde işlevsel ihtiyaçlara cevap verebilecek alternatif mekân çözümleri kavramsal bir zeminde özgürce tartışılır, gerektiğinde yapılaşmanın mevcut standart ve sınırlandırmalarının aşılması ile özgün biçim üretimine ağırlık verilir. Mimarın mesleki uygulamalarında temel sınırlandırıcı olan imar mevzuatı mimarlık eğitiminde arka planda kalmaktadır. Bu durum, mimarlık eğitiminin kuramsal ve nitel ölçütleri ile mimari uygulamanın nicel ölçütleri arasında bir çatışma oluşturmaktadır. Bu tez, mimari tasarımda kuram ile uygulama arasında oluşan söz konusu çatışmayı problem olarak tanımlar ve bu problemi Türk imar mevzuatı çerçevesinde inceler. Hukuki metinlerden oluşan imar mevzuatının doğru değerlendirmesi coğrafi ve kültürel bağlam içerisinde mümkün olabileceğinden konu Türkiye'deki mevzuat açısından sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda, mimarlar uygulamada karşılaştıkları imar mevzuatının tasarım eğitiminde edindikleri özgür ve yaratıcı düşünme yetilerini fazlasıyla sınırlandırdığını ifade etmektedir. Tezin araştırma sorusu şu şekildedir: İmar mevzuatı, yapılı çevrenin nesnel ölçütlere bağlı kontrolünü sürdürürken mimari tasarım için daha geniş bir özgürlük alanı açabilir mi? Bu doğrultuda tezin hipotezi şu şekildedir: İki boyutlu tanımlamalar ve metinsel ifadeler ile sınırlı Türk İmar Mevzuatı, üç boyutlu bir kavrayış sağlayabilecek grafik ifadeler ile destekli yeni bir model uyarınca dönüştürüldüğü takdirde problem çözülebilir. Tezin kuramsal kabullerinin ve probleminin geçerliliği Türkiye genelinde tasarım faaliyeti yürüten mimarların katıldığı bir anket ve uzmanlar ile yapılan söyleşiler ile desteklenmektedir. Problemin çözümü için benzer uluslararası modeller de incelenerek imar mevzuatını üç boyutlu bir kavrayış temelinde grafik ifadeler ile destekleyen, mevzuatın mimari tasarım üzerindeki sınırlayıcı etkilerini azaltan ve mimari tasarıma esneklikler kazandıran yeni bir model önerisi sunulmaktadır. Önerilen model örnek mimari tasarım süreçleri üzerinden sınanmaktadır. ANAHTAR KELİMELER: Mimari Tasarım, Mimari Uygulama, Mimarlık Eğitimi, Mimarlık Kuramı, Türk İmar Mevzuatı