Geleneksel Harran dokusu ve betonarme dokuların, mikro–iklim ve termal konfor üzerine etkilerinin karşılaştırmalı incelemesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Uzaktan Algılama ve Coğrafi Bilgi Sistemleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: RAMAZAN ÇALIŞKAN
Danışman: MEHMET LEVENT KURNAZ, ÇAĞDAŞ KUŞÇU ŞİMŞEK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kentsel ısı adası etkileri son yüz yılda artış göstermiştir. Gelişen teknoloji ve artan konforlu yaşam standartları kentlerde daha yaygın hale gelmiştir. Kırsal alanlardan kentsel bölgelere göçün artması, kent içi yoğunluğun artmasına ve dolayısıyla antropojenik ısının yükselmesine neden olmuştur. Artan nüfus kentsel dokunun yoğunlaşmasına yol açarken, buna bağlı olarak hava sirkülasyonunun olumlu etkisi azalmaktadır. Özellikle düzensiz kent dokularında bu durum daha belirgin hale gelmekte ve kentsel ısı adası etkilerini artırmaktadır. Bu çalışma, Şanlıurfa'nın Harran ilçesinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada geleneksel kerpiç yapı dokusu ile betonarme yapı dokusunun kentsel mikro iklim üzerindeki etkileri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Ayrıca bu yapı türlerinde kullanılan malzemelerin ve doku içerisindeki yeşil alan dağılımının iklim konforu üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışmanın temel amacı, bölgenin kentsel mikro iklim koşullarını ortaya koymak ve elde edilen veriler üzerinden iklime duyarlı kentsel tasarım yaklaşımlarına yönelik çıkarımlar yapmaktır. Çalışmanın ilk aşamasında, bölgenin iklimsel karakterinin belirlenmesi amacıyla uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri teknikleri kullanılmıştır. Landsat uydu görüntülerinden elde edilen veriler ile kentsel doku tipleri ve yüzey sıcaklığı arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Bu aşamada kentsel doku özellikleri, topografya, yeşil alan dağılımı ve yüzey sıcaklığı üzerindeki etkileri karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. İkinci aşamada, bisiklet üzerine kurulan mobil ölçüm istasyonu kullanılarak hava sıcaklığı, bağıl nem, rüzgâr hızı ve yüzey sıcaklığı ölçümleri gerçekleştirilmiştir. Mobil ölçüm sistemi; katlanabilir elektrikli bisiklet, GPS veri kaydedici, dijital termometre, anemometre ve termal kameradan oluşmaktadır. Çalışma 50 × 50 m grid sistemi üzerine kurulmuş olup, veri tabanı bu grid yapısı üzerinde oluşturulmuştur. Belirlenen rota boyunca mobil ölçümler gerçekleştirilmiş ve veriler yersel olarak toplanmıştır. Ölçümler temmuz ayında farklı zaman aralıklarında gerçekleştirilmiştir. Ayrıca balıkgözü lensli fotoğraf makinesi kullanılarak gökyüzü görünüş görüntüleri elde edilmiş ve bu görüntüler üzerinden gökyüzü görünüş faktörü (GGF) hesaplanmıştır. Toplanan meteorolojik veriler RayMan Pro programında analiz edilerek fizyolojik eşdeğer sıcaklık (FES) değerleri hesaplanmıştır. Çalışmanın üçüncü aşamasında, uzaktan algılama verileri ile mobil ölçüm verileri grid veri tabanında birleştirilmiş ve mekânsal analizler gerçekleştirilmiştir. Analiz sonuçları ArcGIS ortamında değerlendirilerek mikro iklim ve termal konfor haritaları oluşturulmuştur. Son aşamada ise elde edilen veriler istatistiksel analiz yöntemleri kullanılarak karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, geleneksel kerpiç yapı dokusunun ve farklı yüzey malzemelerinin mikro iklim ve termal konfor üzerindeki etkilerini ortaya koymakta ve sıcak–kurak iklim bölgelerinde iklime duyarlı kentsel planlama ve tasarım stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.