Coğrafi işaretli yiyecek ürünlerine yönelik satın alma niyetinin ve ödeme istekliliğinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, PAZARLAMA ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DUYGU ULUÇAY
Danışman: Raife Meltem Yetkin Özbük
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Coğrafi işaret kavramı, söz konusu ürünün kendine has özelliklerini, üretildiği bölgeyi, bu ürünün sahip olduğu özellikleri ile ürünün üretildiği bölge ile olan ilişkisini belirten kalite işareti olarak tanımlanmaktadır. Ürünlerin, coğrafi işaret ile tescillenmesi sayesinde ürünün kalitesi, sürdürülebilirliği, gelenekselliği ve bölgesel kalkınmaya etkisi korunmaktadır ve garanti altına alınmaktadır. Coğrafi işaret koruması alan yiyecek ürünleri söz konusu bölgeye ulusal ve uluslararası tanınırlık sağlamanın yanında ekonomik açıdan da katkıda bulunmaktadır. Bu amaç doğrultusunda coğrafi işaretli ürünlerin tüketici nezdinde farkındalığının artması, korunması ve sürdürülebilirliğin sağlanması için hem yasal mevzuat açısından hem de kamu kurum ya da kuruluşları tarafından daha çok kişiye ulaşmak için gerekli çalışmaların yapılması gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, coğrafi işaretli ürünlerle ilgili tüketicilerin satın alma niyetini ve ödeme istekliliğini hangi faktörlerin etkilediğini tespit etmek, üreticilere ve ilgili kurum ve kuruluşlara uygun tavsiyelerde bulunmaktır. Nihai araştırma öncesinde yapılan ön ve pilot araştırmada, Antalya'ya özgü coğrafi işaretli ürünlerden olan Alanya Muzu'nun katılımcılar tarafından coğrafi işaretli ürün olarak bilinirliğinin ve satın alımının Antalya'ya özgü diğer coğrafi işaretli ürünlere göre daha fazla olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda, Google Forms aracılığıyla 628 katılımcıdan online anket ile Eylül-Ekim 2023 tarihlerinde nihai araştırmanın verisi toplanmıştır. 628 katılımcıdan 234'ü daha önce coğrafi işaretli ürün satın almadığı için onların anketleri sonlandırılırken geriye kalan 394 katılımcıdan 86'sı daha önce Alanya Muzu satın almadığını belirttiği için sadece demografik soruları cevaplamıştır. Alanya Muzu'nu satın aldığını belirten 308 katılımcıdan elde edilen veriler ise ikili (binary) lojistik regresyonu ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, araştırma sorularına yanıt olan gelecekte coğrafi işaretli yiyecek ürünlerine yönelik satın alma niyetini etkileyen ve coğrafi işaretli yiyecek ürünlerine yönelik ödeme istekliliğine neden olan faktörler belirlenmiştir. Gelecekte Alanya Muzu'na yönelik satın alma durumunun artışını etkileyen faktörler arasında kişinin yaşının, mesleğinin, hanesindeki kişi sayısının, kendisini nasıl tanımladığının, gıda alışveriş yerinin, coğrafi işaretli ürün bilgisi kaynağının ve coğrafi işaretli ürün algısının yer aldığı görülmektedir. Alanya Muzu'na yönelik ödeme istekliliğine neden olan faktörler arasında ise meslek, gıda seçim kriteri, gıda alışveriş yeri, coğrafi işaretli ürünü öğrenme zamanı, Alanya Muzu satın alma nedenleri ve coğrafi işaretli ürün algısı bulunmaktadır. Elde edilen bulguların doğrultusunda, araştırmanın sonuç kısmında coğrafi işaret kavramının ne olduğu ve neleri içerdiği ile ilgili tüketicilere gerekli bilgilendirmelerin yapılmasının öneminden bahsedilmiş, Alanya Muzu'na yönelik satın alma niyetinin oluşması ve ödeme istekliliği ile ilgili çeşitli önerilere ve gelecek çalışmalara yönelik tavsiyelere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Coğrafi İşaret, Coğrafi İşaretli Ürün, Coğrafi İşaretli Ürün Algısı, Satın Alma Niyeti, Ödeme İstekliliği.