Osmanlı Devleti'nde Sabun Üretimi ve İstanbul'un Sabun İhtiyacının Karşılanması (1760-1840).
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Akdeniz Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, -, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE GENÇARSLAN
Danışman: Fahrettin Tızlak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sabun, günümüzde olduğu gibi Osmanlı döneminde de önemli bir temizlik aracıydı. Araştırmamızın konusu olarak sabunu seçmemizin nedeni, sıradan bir tüketim maddesi olarak görülen sabunun arkasında ne kadar büyük bir üretim, dağıtım ve ticaret ağı olduğunu göstermektir. İstanbul gibi nüfus yoğunluğu yüksek bir merkezde sabun ihtiyacının karşılanması, üretim merkezleriyle başkent arasındaki ticaret ağını, esnaf yapılanmasını ve devletin piyasa düzenlemelerine yönelik hassasiyetini anlamak çalışmamızın temel hedefidir. Çalışmamızda sabun üretim merkezleri, sabun üzerindeki vergi ve fiyat politikaları, esnaf-devlet ilişkileri ve devletin sabun üzerindeki denetimi üzerinden Osmanlı ekonomik ve toplumsal düzenine ışık tutmak amaçlanmıştır. Osmanlı toplumunda sabun, temel temizlik maddesi olduğundan sürekli olarak üretilmesi, istenilen zamanda gereken yerlere gönderilmesi, dağıtımının adil ve kurallara uygun yapılması gerekliydi. Bu sebeple yönetim sabunun, üretiminden dağıtımına kadar olan uzun süreci ayrıntılarıyla kaydediyordu. Bu sayede Osmanlı arşivinde sabuna dair ayrıntılı bilgiler içeren belgeler bulunmaktadır. Bu kıymetli belgeler araştırmamızın ana kaynağını oluşturmaktadır. Arşiv belgelerinden elde ettiğimiz bilgiler literatürdeki yerli ve yabancı araştırma kaynakları ile desteklenmiştir. Çalışmamızın ilk bölümünde, Girit, İzmir, Midilli, Edremit, Ayvalık gibi Osmanlı'nın zeytinyağı deposu olan ve büyük miktarlarda sabun üretilen merkezlerden bahsedilmiştir. Çalışmamızı bu şehirler ile sınırlamamızın nedeni İstanbul'un sabun ihtiyacının en çok buralardan karşılanmasıdır. Ayrıca bölümde sabuncu esnafı ve esnaf-devlet arasındaki ilişkilerde ele alınmıştır. Sabun üzerinde uygulanan vergi rejimleri ve fiyatları konu ettiğimiz ikinci bölümde, arşiv kaynaklarından faydalanarak sabun konusu üzerinden dönemin ekonomik durumu anlatılmıştır. Son bölümde ise İstanbul ve Topkapı Sarayı'nın sabun ihtiyacının karşılanması konusu ele alınmıştır.