Havacılık lojistiğinde kargo uçağı seçim kriterlerinin nedensel ve ilişkisel analizi

Creative Commons License

ALTINKURT T., Merdivenci F., Erturgut R.

Havacılık ve uzay çalışmaları dergisi (Online), cilt.6, sa.2, ss.186-207, 2026 (TRDizin)

Özet

Havacılık lojistiği, zamana duyarlı gönderilerin kaynaktan müşteriye emniyetli, güvenilir ve maliyet etkin şekilde akışını sağlayan yeni nesil entegre bir lojistik yaklaşımıdır. Bu yapının sürdürülebilirliği, havacılık sektöründeki tedarik zinciri aktörlerinin yüksek operasyonel maliyetleri etkin biçimde yönetebilmesine bağlıdır. Bu kapsamda tarifesiz hava yolu işletmeleri, kargo talebini karşılayabilmek amacıyla iş modeli ve konumlanma stratejilerini tedarik zinciri stratejileriyle uyumlu hale getirmeye çalışmaktadır. Ancak literatürde, havacılık lojistiği bağlamında iş modeli, konumlanma stratejisi ve tedarik zinciri stratejileri arasındaki uyumu uçak seçim kriterleri temelinde inceleyen bir çalışmaya rastlanmamaktadır. Bu çalışma, charter hava yolu operatörlerinin uçak seçim kriterlerini ve bu kriterler arasındaki nedensel ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada kriterler arasındaki etkileşimler DEMATEL (Decision Making Trial and Evaluation Laboratory) yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, kargo uçağının kapısının burun yükleme konfigürasyonuna sahip olmasının diğer seçim kriterleri üzerinde en güçlü etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte charter hava lojistiği operatörünün işletme içi filo yapısı, küresel filo durumu ve uçakların aynı tipte işletilmesi kriterlerinin yoğun karşılıklı etkileşim oluşturduğu belirlenmiştir. Bu bulgular doğrultusunda çalışma, charter hava lojistiği operatörlerinin kargo uçağı seçiminde dikkate aldığı temel kriterleri ve bu kriterler arasındaki ilişkilerin yönünü ortaya koyarak uçak seçimi ile iş modeli, konumlanma ve tedarik zinciri stratejileri arasındaki stratejik uyumun değerlendirilmesi açısından lojistik ve tedarik zinciri yönetimi literatürüne katkı sunmaktadır.
Aviation logistics is a new-generation integrated logistics approach that enables the safe, reliable, and cost-efficient flow of time-sensitive shipments from the point of origin to the customer. The sustainability of this structure depends on the ability of supply chain actors in the aviation sector to effectively manage high operational costs. In this context, charter airline operators seek to align their business model and positioning strategies with supply chain strategies in order to meet cargo demand. However, there is no study in the literature that examines the alignment between business model, positioning strategy, and supply chain strategies in the context of aviation logistics based on aircraft selection criteria. This study aims to investigate the aircraft selection criteria of charter airline operators and the causal relationships among these criteria. The interactions among the criteria are analyzed using the DEMATEL (Decision Making Trial and Evaluation Laboratory) method. The findings indicate that the nose-loading configuration of the cargo door has the strongest influence on other selection criteria. In addition, the internal fleet structure, global fleet availability, and operating aircraft in a single-type fleet are identified as criteria with strong and reciprocal interactions. Based on these findings, the study contributes to the logistics and supply chain management literature by identifying the key criteria considered in cargo aircraft selection by charter airline operators and by revealing the direction of relationships among these criteria, thereby addressing the strategic alignment between aircraft selection, business model, positioning, and supply chain strategies.