Akademik Veri Yönetim Sistemi
Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, sa.26, ss.137-169, 2025 (TRDizin)
Modern ceza hukuku sistemlerinde yaptırım, yalnızca suçlunun
cezalandırılması anlamına gelmez. Yaptırım ile suç işlemiş insanın
rehabilitasyonu, yeniden suç işlemesinin önlenmesi, suçtan zarar görenlerin
maddi, manevi ve vicdani olarak rahatlatılması ve genel olarak kamu düzeninin
sağlanması amaçlanır. Ancak bazı hallerde af kurumu devreye sokularak suçlunun
cezası tamamen ya da kısmen ortadan kalkar veya hafifletilir. Af, meşruluğu
çoğu zaman tartışmalı bir kavramdır. Yasama ve yürütme organları genellikle
siyasi kaygılarla bir takım af düzenlemeleri gerçekleştirir. Hukuk tarihi
boyunca hemen her hukuk sistemi af kurumunu öngörmüştür. Af yetkisinin
kullanılması, kamu otoritesinin cezalandırma yetkisinden feragat etmesi
anlamına gelmektedir. Kamu otoritesinin hem suçlu hem suçtan zarar gören
bakımından, doğrudan insan hak ve özgürlüklerine dokunan böylesine önemli bir
hakkından vazgeçmesi, ancak çok zorunlu hallerde meşru görülebilir.
Dolayısıyla, herhangi bir af tasarrufu söz konusu olduğunda sosyal
gereklilikler ile toplumsal adalet düşüncesini iyi tartmak gerekir. Toplumsal
adalet duygusu bakımında cezalandırma yetkisine hiçbir istisna tanımamak ne
kadar sakıncalıysa, affı popülist siyasi amaçlara alet etmek de o kadar
sakıncalıdır. Bu da bizi af ve etik tartışmalarına götürür. Af kurumu, kötüye
kullanılmadığı ve ceza adaleti dışındaki amaçlara alet edilmediği sürece kabul
edilebilir. Bu yetkinin kötüye kullanılmaması ise yasama ve yürütme adına yetki
kullanan kişi ya da kurulların etik değerler konusundaki hassasiyetlerine
bağlıdır. Aksi halde hem hukuki hem de siyasi etiğe aykırı davranılmış
olacaktır. Etik değerler, dönemin maddi, manevi, siyasi, ekonomik ve sosyolojik
koşullarından etkilenebilir. Her koşulda; demokrasi ve hukuk devleti inşa
edilebilirse etik ardından gelecektir.
In modern criminal law systems, punishment does not
merely mean the punishment of the offender. The rehabilitation of individuals
who have committed offences subject to sanctions, the prevention of
reoffending, the material, moral and psychological relief of victims of crime and
the maintenance of public order in general are the objectives pursued. However, in some cases, the institution of amnesty
is put into effect and the criminal's punishment is completely or partially
eliminated or mitigated. Amnesty is a concept whose legitimacy is often
questionable. Legislative and
executive powers generally issue amnesty regulations based on political
considerations. Throughout the
history of law, almost every legal system has envisaged the institution of
amnesty. The exercise of
the power of amnesty means that the public authority waives its power to
punish. The public authority's waiver of such an important right, which
directly affects human rights and freedoms, both in terms of the offender and
the victim, can only be considered legitimate in very exceptional
circumstances. Therefore, when considering any amnesty measure, social needs
and social justice considerations must be carefully weighed. Just as it is dangerous to not grant any exceptions
to the power to punish in terms of social justice, it is equally dangerous to
use amnesty as a tool for populist political purposes. This brings us to the discussions of amnesty and
ethics. The institution of amnesty is acceptable as long as it is not abused
and is not used for purposes other than criminal justice. The avoidance of abuse of this power depends on the
sensitivity of individuals or bodies exercising legislative and executive
authority to ethical values. Otherwise, it
would be contrary to both legal and political ethics. Ethical values can be influenced by the material,
spiritual, political, economic, and sociological conditions of the time. In any
case, if democracy and a state governed by the rule of law can be established,
ethics will follow.