Akademik Veri Yönetim Sistemi
Prof.Dr.Mustafa DENKTAŞ'a Armağan Sanat Tarihi Yazıları, Yıldıray Özbek,Hacer Tuncer, Editör, Pegem Akademi, Ankara, ss.338-356, 2025
Komnenoslar, Bizans kronolojisinde 1081–1185 yılları arasında tahtı yönetmiş önemli bir askeri aristokrasi ailesidir. Makedon hanedanın taht devrinden sonra kaybolan siyasi istikrarın sağlandığı Komnenoslar dönemi, Konstantinopolis başta olmak üzere Bizans coğrafyasının farklı bölgelerinde üretilen sanat ve mimari projelerle öne çıkan bir süreci temsil eder. Geç Antik dönemden sonra ekonomi ve sosyo-kültürel değerlerden kentsel yaşama birçok alanda yaşanan değişim sanat ve mimaride de gözlemlenir. Makedon dönemle birlikte plan kurgusundan cephe tasarımına Geç Antik dönemden farklı bir anlayış içinde gelişen kilise mimarisi, Komnenos devrinde daha yerleşik bir paradigma ortaya koyar. Bu vaziyet belki de en çok kiliselerin cephe tasarımlarında kendini gösterir. Komnenos cepheleri Makedon dönemin cepheye iliştirdiği elemanları koruyup tüm bunlarla sistematik bir cephe modeli kurmakla kalmaz, aynı zamanda kendisinden sonraki döneme de kayda değer bir cephe anlayışı bırakır. Bu çalışmada, Konstantinopolis’teki Komnenos kiliselerinde izlenen cephe tasarımlarının genel karakteristikleri dönemin sosyo-kültürel koşullarıyla birlikte değerlendirilerek bunların Bizans mimarlık tarihindeki yeri ve önemine ilişkin öneriler sunulacaktır.
The Komnenos is a leading family of military aristocracy that ruled the throne between 1081 and 1185 in Byzantine chronology. The Komnenos period, in which political stability was relatively restored after the Macedonian dynasty’s fall from the throne, represents a period characterized by artistic and architectural projects produced in different parts of Byzantine geography, especially Constantinople. In the aftermath of Late Antiquity, changes in many areas from economy and socio-cultural values to urban life are also observed in art and architecture. The church architectural program, which develops with the Macedonian period in a remarkably different understanding from Late Antiquity, reveals a more established paradigm in the Komnenos period. This is perhaps most evident in the façade designs of Komnenos churches. The Komnenos façades not only preserve the elements that the Macedonian period attached to the façade and establish a systematic façade model with all these, but also leave a remarkable façade understanding to the following period. In this study, the general characteristics of the façade designs followed in the Komnenos churches in Constantinople will be evaluated in accompany with the socio-cultural codes of the age and some suggestions will be made regarding their place and importance in the history of Byzantine architecture.