Türkiye’de Ekonomik Büyüme, Çevre Kirliliği ve Sağlık Harcamaları Arasındaki İlişkinin Fourier Yaklaşımıyla Analizi

Creative Commons License

Gökçe M., Yıldırım N. E.

İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, sa.29, ss.1-15, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Türkiye ekonomisinde çevre kalitesi ve ekonomik büyümenin sağlık harcamaları üzerindeki etkilerini sürdürülebilir kalkınma çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Çevresel bozulmanın sağlık üzerindeki bu etkileri, kamu sağlık sistemlerinde artan maliyet baskıları şeklinde yansımakta ve sürdürülebilir kalkınmanın sosyal boyutunu tehdit etmektedir. Çalışmada, 2000–2021 dönemi Türkiye’deki karbondioksit emisyonu, kişi başına gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) ve kişi başına sağlık harcamaları arasındaki uzun dönemli ilişkiler incelenmiştir. Yöntem olarak, serilerin durağanlık özellikleri yapısal kırılmaları yumuşak geçişlerle modelleyen Enders ve Lee (2012) Fourier birim kök testiyle analiz edilmiş ve değişkenlerin birinci dereceden bütünleşik olduğu tespit edilmiştir. Ardından, Banerjee, Arcabic ve Lee (2017) tarafından geliştirilen Fourier ADL eşbütünleşme testi kullanılarak uzun dönem ilişkiler araştırılmıştır. Elde edilen bulgular, ekonomik büyüme ve karbondioksit emisyonun sağlık harcamaları üzerinde pozitif ve anlamlı bir uzun dönem etkisi olduğunu göstermektedir. Sonuçlar, çevresel kalitenin korunmasının yalnızca ekolojik değil aynı zamanda ekonomik ve sosyal sürdürülebilirlik açısından da kritik öneme sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Türkiye’de çevre dostu üretim teknolojilerinin teşvik edilmesi, enerji dönüşüm politikalarının hızlandırılması ve sağlık harcamalarının çevresel riskleri azaltacak biçimde planlanması gerektiğine işaret etmektedir.
This study aims to examine the effects of environmental quality and economic growth on health expenditures in the Turkish economy within the framework of sustainable development. These effects of environmental degradation on health are reflected in the form of increasing cost pressures on public health systems and threaten the social dimension of sustainable development. The study examines the long- term relationships between carbon dioxide emissions, gross domestic product (GDP) per capita, and health expenditures per capita in Türkiye during the period 2000–2021. As a method, the series' stationarity properties were analyzed using the Enders and Lee (2012) Fourier unit root test, which models structural breaks with smooth transitions, and the variables were found to be first-order integrated. Subsequently, long-term relationships were investigated using the Fourier ADL cointegration test developed by Banerjee, Arcabic, and Lee (2017). The findings indicate that economic growth and carbon dioxide emissions have a positive and significant long-term effect on health expenditures. The results reveal that protecting environmental quality is critical not only for ecological sustainability but also for economic and social sustainability. This points to the need to promote environmentally friendly production technologies in Türkiye, accelerate energy transition policies, and plan health expenditures in a way that reduces environmental risks.