TOPLUMSAL HAFIZA VE FAİLİ MEÇHULLER ÜZERİNE BİR DENEME: 90’LAR TÜRKİYE’Sİ

Creative Commons License

Poyraz Akyol C., Sugel İ. E.

Akademik Hassasiyetler, cilt.10, sa.21, ss.482-516, 2023 (Hakemli Dergi)

Özet

Toplumsal bellek ve medya çatısı altındaki bu araştırmada 90’lı yıllarda Türkiye’de yaşanan faili meçhullerin bir hafıza mekânı / ara bellek olan medya materyalleri üzerinden eleştirel okuması yapılmıştır. Araştırmada boş gösteren ve efendi gösteren arasındaki diyalektik ilişki gözler önüne serilerek Türkiye’nin medya materyalleri üzerinden hatırlama pratiğinde iz sürülmüştür. Bu iz sürme işlemi kapsamında araştırmanın temel amacı ise, Türkiye’de yaratılan ötekilik halleri ve kimlik çatışmaları üzerinden görünür kılınan şiddet olgusunun eleştirisiyle birlikte demokratikleşmeye katkı koymak ve ana akım medyanın üstlendiği veya üstlenemediği rolü gözler önüne sermektir. Bu bağlamda araştırmada nitel desen kullanılmış, amaçlı örneklem çerçevesinde dönemin yüksek tirajlı ana akım gazetelerinde yer alan manşet haberler Lacan’ın efendi gösteren matrisiyle birlikte nitel betimsel analize tabi tutulmuştur. Araştırmada toplumsal belleğin bileşkesine ulaşabilmek ereğiyle dönemin alternatif medyası olan Limon, Leman dergilerinde yer alan amaçlı örneklem çerçevesinde belirlenmiş olan karikatürlerde Barthes’ın studium modellemesiyle semiyotik analizle irdelenmiştir. Elde edilen bulgular içerisinde ötekilik ekseninde laik/seküler/aydın - muhafazakâr/radikal islamcı ötekililiği, alevi/sol ideoloji/aydın - milliyetçi/muhafazakâr/radikal islamcı ötekililiği ve Kürt/sol ideoloji/aydın – milliyetçi/Türk/muhafazakâr ötekililikleri görülmüştür. Bu ötekilikler üzerinden ana akım medyada haberlerin servis edilişine yönelik yapılan eleştirel okuma çerçevesinde ise Türkiye’nin şiddetle olan imtihanına ilişkin olarak şiddet - linç topolojisi oluşturulmuş ve bir eleştirel okuma modeli olarak sunulmuştur.
Under the umbrella of social memory and media, this research is a critical reading and made via the memory space/interim memory, in relation to unkown perperators who lived in Turkey in the 90’s. Within the framework of this critical reading, the dialectical relations between the empty signifier and the master signifier were revealed, and it was traced in Turkey’s practice of taking to hand of unknown perpetrators and remembering them through media materials. Within the scope of this tracing process, by criticising the phenomenon of violence made visible through the states of otherness and identity conflicts created in Turkey, the main purpose of this research is to contribute to democratization, and to reveal the role that the mainstream media has or has not assumed. In this context, qualitative method of analysis was utilised, and the headline news in the mainstream newspapers of the periods were subjected to a qualitative descriptive analysis, together with Lacan’s matrix showing the master signifier, within the framework of purposive sampling. Since the states of otherness processed through the media in social memory are not shaped only by mainstream media materials, in order to benefit from the composition of social memory within this study and within the framework of purposeful samplng upon cartoons in the Limon and Leman magazines, alternative media publications of the period, semiotic analysis using Barthes's studium modeling was applied. Within the data obtained, secular/intellectual - conservative/radical Islamic otherness and Kurdish/left ideology/intellectual - nationalist/conservative/radical Islamic otherness, alevi/left-ideology/intellectual - nationalist/conservative/radical Islamic otherness and Kurdish/left ideology/intellectual in the axis of otherness nationalist/Turkish/conservative otherness was observed. Within Turkey’s mainstream media, the violence-lynching topology was created and presented as a critical reading model within the framework of critical reading for the presentation of news in the mainstream media through these otherness.