İran Türklerinin İran İslam Cumhuriyeti'ne Yönelik Algıları ve Siyasal Tercihleri

Creative Commons License

CİNGÖZ M., Kaval F., Izol R.

TESAM AKADEMİ, cilt.13, sa.2, ss.869-891, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmanın amacı, İran platosunda yaşayan Türklerin İran İslam Cumhuriyeti’ne yönelik memnuniyet düzeyini ölçmek ve hangi ideoloji ya da görüşteki yönetim tipine eğilim gösterdiklerini analiz etmektir. Araştırma, Urmiye ve Tebriz’de gerçekleştirilen nicel bir anketten elde edilen veriler üzerine inşa edilmiştir. Bu bağlamda, İran Türklerinin devletin kimliğini, siyasal yönelimlerini ve rejimin meşruiyetini nasıl algıladıkları incelenmiştir. Bulgular, İslam Cumhuriyeti’nin İran Türkleri açısından ikna edici bir meşruiyet zemini sunamadığını ve bu toplumsal kesimin rejimden giderek uzaklaştığını göstermektedir. Araştırma sonuçlarına göre, İran Türkleri arasında yalnızca sınırlı bir kesim Ayetullah Humeyni’nin ilkeleriyle uyumlu İslamcı-Şii merkezli bir devlet düzenini desteklerken, çoğunluk ulusal çıkarları önceleyen seküler bir milli devlet anlayışına yönelmektedir. Bu durum, İranlı Türklerin giderek “İranlılık” veya “Türklük” gibi ulusal ve seküler kimliklere yöneldiğini, dolayısıyla İslam Cumhuriyeti’nin ontolojik güvenliği açısından ciddi bir tehdit oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Yine de İranlılık paydasının İran Türklerinin çoğunluğu için kabul gördüğü görülmektedir. Bu minvalde İran Türkleri İslamcılığa dayanan kimlik aidiyetlerine pek ilgi göstermezken İranlılık kimliği ve Türklük kimliği öne çıkmaktadır.
The aim of this study is to measure the level of satisfaction of Turks living in the Iranian plateau with the Islamic Republic regime and to analyse which type of regime they tend towards. The research is based on data obtained from a quantitative survey conducted in Urmia and Tabriz. In this context, it examines how Iranian Turks perceive the state's identity, political orientation, and the legitimacy of the regime. The findings indicate that the Islamic Republic fails to provide a convincing basis of legitimacy for Iranian Turks and that this social group is increasingly distancing itself from the regime. According to the research results, only a limited segment of Iranian Turks supports an Islamist-Shiite-centred state order in line with Ayatollah Khomeini's principles, while the majority leans towards a secular national state concept that prioritises national interests. This situation reveals that Iranian Turks are increasingly turning towards national and secular identities such as ‘Iranianness’ or ‘Turkishness,’ thus posing a serious threat to the ontological security of the Islamic Republic. Nevertheless, it appears that the common ground of Iranian identity is accepted by the majority of Iranian Turks. In this regard, while Iranian Turks show little interest in identity based on Islamism, Iranian identity and Turkish identity come to the fore.