Ben ile Öteki Arasında Görünmeyen Bir Bağ Olarak Beden: Türk Halk Anlatılarında Üç Norm İhlali
THE JOURNAL OF ACADEMIC SOCIAL SCIENCE STUDIES, cilt.19, sa.109, ss.79-86, 2026 (Hakemli Dergi)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 19 Sayı: 109
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.29228/jasss.90579
- Dergi Adı: THE JOURNAL OF ACADEMIC SOCIAL SCIENCE STUDIES
- Derginin Tarandığı İndeksler: Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Linguistic Bibliography, MLA - Modern Language Association Database, MLA International Bibliography
- Sayfa Sayıları: ss.79-86
- Akdeniz Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Bu makale, Türk halk anlatılarında rastlanılan bedensel farkı ben ile öteki arasındaki görünmeyen bir bağ üzerinden ele almayı amaçlamaktadır. Halk anlatılarında beden, yalnızca biyolojik bir varlık olarak değil benliğin sınırlarının, kahramanlık ideallerinin ve toplumsal normların kurulduğu simgesel bir işlev görür. Bu bağlamda bedensel standarttan sapma; eksiklik, fazlalık ve dönüşüm biçimlerinde ortaya çıkmakta ancak bu sapmalar kalıcı bir var oluş olarak tanınmamaktadır. Çalışmada, halk anlatılarının kurumsallaşmış kimliklerine sahip olan Keloğlan, Tepegöz ve Şahmaran örnekleri üzerinden, eksik bedenin telafiyle, fazlalıklı bedenin yok edilerek, dönüşmüş bedenin ise fedakârlık yoluyla anlatı düzenine dâhil edildiği gösterilecektir. Her üç kahraman da sahip oldukları özellikleri ve güçlü kimlikleri ile anlatıların kurumsallaşmış tipleridir. Keloğlan, farklı olay örgülerinde kendisini genellikle aynı sonuca götüren bir durumla; Şahmaran, farklı mekânlarda, farklı yorumlamalarla yeniden yazılması hasebiyle kurumsal özellikler taşır. Tepegöz, sahip olduğu çeşitli özellikler bakımından ve destandan halk hikâyeciliğine geçişin ilk örneği olarak kabul edilen kült bir anlatıda yer alması nedeniyle kurumsal bir tiptir. Çalışma, bu anlatı modellerinin bedensel farklılığı empati üzerinden değil kültürel olarak içselleştirilmiş anlatısal tepkiler aracılığıyla anlamlandırdığını konu edinmektedir. Bedensel farklılığın temsil biçimleri ve bu biçimlerin anlatıya kattığı fonksiyonel hususiyetler de çalışmada ortaya konulmuştur. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen çalışmanın inceleme nesneleri Keloğlan, Tepegöz ve Şahmaran’ın kahraman olarak yer aldıkları Türk halk anlatılarıdır.