Akademik Veri Yönetim Sistemi
6.Uluslararası Geleneksel Yöresel ve Kültürel Değerler Sempozyumu, Gaziantep, Türkiye, 7 - 09 Kasım 2024, ss.214-230, (Tam Metin Bildiri)
Öz
Literatür taramasına göre, dünyanın çeşitli ülkelerinde uzun yıllardır yapıldığı varsayılan, ancak Uzak Doğu ülkelerinden Endonezya,
Java ve Malezya bölgelerine ait olduğu öne sürülen; rezerve yöntemi ile çalışılmış ilk ve en temel geleneksel kumaş boyama ve bezeme
sanatı, el baskı tekniği Batik’tir. Doğal bez üzerine, istenilen kısımlarda boyanın emilmesini önleyen resist/kapatıcı maddeler
(balmumu/parafin, vb.) ve özel araç gereçlerle (Tjanting/Tjamp/Ladao) desenlenmesinin ardından, daldırma boyama yöntemi ile
renklendirilmektedir. Dünyada Blaudruck olarak da bilinen Batik, Türkiye’de Malatya yöresinde, geleneksel kadın giyiminde
kullanılan peştamalin, önlüğün yerel adı Mumlu mavi bez, Mavi baskı veya Blaudruck olarak da bilinen Bervanik Baskıcılığı ile
benzerlik göstermektedir.
Nitel araştırma yöntemlerinden alan yazın taraması ile hazırlanmış bu çalışmada; geleneksellikleriyle birlikte sanat ve zanaatlilik
durumlarının altı çizilerek, elle boyanmış her kumaşa Batik denilmesiyle süregelen kavram kargaşasına değinilerek; kullanılan tekstil
materyalleri, resist maddeleri, desen özellikleri, boyarmaddeleri, el baskı ve boyama yöntemleri, fiksaj işlemleri, kullanım alanları
üzerinden aralarındaki benzerlikleri, farklılıkları, sürdürülebilirlikleri karşılaştırmalarla ortaya konulmuştur. Yöresel el sanatlarına
sahip çıkılması, yaşatılması, gelenekliliğine bağlı sürekliliğinin sağlanmasının, bu işe gönül vermiş sanatsal ve seri üretim yapan kişi
veya kuruluşlara imkân verilmesiyle mümkün olacağı düşünülerek; 1997 yılında Hıdır ORAL Usta’nın vefatıyla Bervanik
Baskıcılığının artık yapılmıyor olmasına karşılık, geleneksel Batik kültürünün yaşatılması ve devam ettirilmesi için Endonezya’nın
Pekalongan şehrinde yapılan eğitsel çalışmalarla, açılan merkezlere değinilmiş, geleneksel Bervanik Baskıcılığının tarihe karışması
konusu Türkiye’deki gelecek nesiller açısından irdelenmiştir.
Abstract
According to the literature review, the first and most basic traditional fabric dyeing and decoration art, hand printing technique, which
is assumed to have been done in various countries of the world for many years, but is claimed to belong to the Far Eastern countries of
Indonesia, Java and Malaysia; is Batik, which is a reserve method. After the natural cloth is patterned with resist/covering agents
(wax/paraffin, etc.) end special tools (Tjanting/Tjamp/Ladao) that prevent the absorption of dye in the desired parts, it is colored with
the dip dyeing method. Batik, also known as Blaudruck in the world, is similar to Bervanik Printing, also Waxed Blue Cloth, Blue
Printing or Blaudruck, which is the local name for the loincloth and apron used in traditional women's clothing in the Malatya region
of Turkey.
In this study, prepared by reviewing the literature, which is one of the qualitative research methods; by underlining their art and
craftsmanship status together with their traditionality, by touching on the ongoing conceptual confusion caused by calling every hand-
dyed fabric Batik; the textile materials used, resist materials, pattern features, dyestuffs, hand printing and dyeing methods, fixation
processes, similarities, differences and sustainability between them are presented through comparisons in terms of their areas of use.
Considering that the protection of local handicrafts, their survival and the provision of their continuity based on tradition will be
possible by providing opportunities to artistic and mass-producing individuals or organizations devoted to this work; despite the fact
that Bervanik Printing is no longer being done after the death of Master Hıdır ORAL in 1997, the educational studies and centers
opened in Pekalongan, Indonesia, for the survival and continuation of traditional Batik culture were mentioned and the issue of the
convergence of traditional Bervanik Printing into history was examined from the perspective of future generations in Turkey.