GAİPLİK KARARININ VE ÖLÜM KARİNESİNİN SOSYAL SİGORTADAN DOĞAN PARASAL YARDIMLARA ETKİSİ
Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, cilt.34, sa.2, ss.541-579, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 34 Sayı: 2
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.15337/suhfd.1864063
- Dergi Adı: Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: HeinOnline-Law Journal Library, Law Journal Library (HeinOnline), Central & Eastern European Academic Source (CEEAS), Directory of Open Access Journals, TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.541-579
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- Akdeniz Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Türk sosyal güvenlik hukukunda sigortalının ölümü, geride kalan hak sahiplerine belirli parasal yardımların sağlanmasını gerektirir. Ancak ölümün her durumda kesin olarak tespit edilemediği hâller bulunmaktadır. Cesedin bulunamadığı, kişinin ölüm tehlikesi içinde kaybolduğu veya uzun süredir haber alınamadığı durumlarda Türk Medeni Kanunu, “ölüm karinesi” ve “gaiplik” kurumlarını öngörmüştür. Bu kurumlar, kişilerin hukuken ölü sayılmasını sağlayarak hem özel hukuk hem de sosyal güvenlik hukuku bakımından çeşitli sonuçlar doğurur. Çalışmada, gaiplik ve ölüm karinesi kararlarında ölüm anının tespiti, hak sahiplerinin sosyal sigorta yardımlarından ne zaman itibaren yararlanabileceği, yardımların geriye dönük niteliği ve zamanaşımı başlangıcının belirlenmesi incelenmiştir. Ayrıca iş kazası kavramı ile gaiplik/ölüm karinesi arasındaki kesişim noktaları ele alınmıştır. Sigortalının sonradan ortaya çıkması hâlinde hak sahiplerine yapılan düzenli ve tek seferlik ödemelerin akıbeti de çalışmanın önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu kapsamda 5510 sayılı Kanun çerçevesinde yersiz ödeme kavramının bu durumlara ne ölçüde uygulanabileceği tartışılmıştır.
In Turkish social security law, the death of an insured person entitles surviving beneficiaries to monetary benefits. However, death cannot always be conclusively established. Where the body cannot be found, the person disappears under life-threatening circumstances, or no information has been received for a prolonged period, the Turkish Civil Code provides for the presumption of death and the declaration of absence, allowing the person to be legally deemed deceased and producing consequences in social security law. This study examines the determination of the time of death in such cases, the starting point for entitlement to social security benefits, their retroactive effect, and the commencement of limitation periods. It also addresses the relationship between work accidents and these institutions, as well as the legal consequences of periodic and lump-sum payments where the insured person later reappears, with particular reference to the concept of undue payment under Law No. 5510.