Teatral Performansın Hibrit Ekolojileri: Pandemi Döneminde Türkiye’de Alternatif İç Mekân Kurguları

1.Uluslararası İçmimarlık Kongresi ve Sergisi, Türkiye, Antalya, Türkiye, 12 - 15 Şubat 2026, ss.246-254, (Tam Metin Bildiri)

Türkiye’de Covid-19 salgınından en çok etkilenen sektörlerden biri sahne sanatlarıdır. Sahne

sanatlarının doğası gereği, performansçı ve izleyicinin aynı anda aynı yerde bulunması zorunludur.

Pandemide bu eşzamanlılık koşulunun sağlanamaması tiyatro mekânının yeniden yapılanmasını

zorunlu kılmış, fiziksel/dijital ortam ve iç/dış mekân arasındaki geleneksel sınırları aşan melez

ekolojilerin keşfini beraberinde getirmiştir. Bildirinin amacı, tiyatro sanatçılarının eşzamanlılık ilkesini

ayakta tutmak adına geliştirdikleri çeşitli mekânsal stratejileri tespit edip haritalandırmaktır. Eleştirel-

analitik bir metodoloji kullanan çalışma; ev ortamında üretilen video prodüksiyonlardan tamamen

dijital ve etkileşimli deneyimlere uzanan geniş bir yelpazede, sanatçıların yeniden, evi nasıl

sahiplendiklerini, kamusal alanı nasıl işlevlendirip “iç”selleştirdiklerini ve performatif bağlamlar inşa

etmek için yeni medyadan nasıl faydalandıklarını incelemektedir. Bulgular, ilk uyarlamaların

çoklukla geleneksel dijital yayın yöntemlerine dayandığını, ancak sonraki çalışmaların giderek

hibritleştiğini ve içerisi/dışarısı, oyuncu/izleyici, kamusal/özel, sanal/gerçek gibi ikilikleri tartışmaya

açtığını göstermektedir. Bu özgün üretim ve alımlama biçimleri, yalnızca canlı performansın yerini

almakla kalmamış; teatral mekân ve performansı, izleyiciyle birlikte üretilen ilişkisel ve sarmalayıcı bir

deneyim üzerinden, yeniden tahayyül etmeye başlamıştır.Sonuç olarak, bildiri, pandemiye özgü bu

melez üretim biçimlerinin, yalnızca tiyatro çevrelerini çıkmazdan kurtaran geçici çözümler olmakla

kalmadığını ileri sürmekte; iç mekânın ve içselliğin anlamını “birlikte inşa edilen, esnek bir etkileşim ve

duygulanım alanına” doğru genişletmek suretiyle teatral performansı ve mekânı kavrama ve

deneyimleme biçimlerimizi kalıcı biçimde dönüştürdüklerine işaret etmektedir.

In Türkiye, one of the sectors most affected by the Covid-19 pandemic has been the

performing arts. By their very nature, the performing arts require the performer and the audience

to be present in the same place at the same time. During the pandemic, the inability to sustain this

condition of simultaneity necessitated a reconfiguration of theatrical space, leading to the

exploration of hybrid ecologies that transcend the conventional boundaries between

physical/digital environments, and between interior/exterior space. The aim of this paper is to

identify and map the various spatial strategies developed by theatre practitioners in order to

sustain the principle of simultaneity. Employing a critical-analytical methodology, the study

examines a broad spectrum of practices, ranging from home-produced videos to fully digital and

interactive experiences. It investigates how artists reappropriated domestic space, how they

refunctionalized and “interiorized” public space, and how they made use of new media to

construct novel performative contexts. Findings indicate that early adaptations relied largely on

conventional digital broadcasting methods; however, subsequent works grew increasingly hybrid,

calling into question binary distinctions such as inside/outside, performer/audience, public/private,

and virtual/real. These original modes of production and reception not only substituted for live

performance but also began to reimagine theatrical space and performance as a relational and

immersive experience co-produced with the audience. In conclusion, the paper argues that these

pandemic-specific hybrid modes of production should not be understood merely as temporary

fixes that rescued theatre communities from an impasse. Rather, by expanding the meaning of

interior space and interiority toward “a collectively constructed, flexible field of interaction and

affect,” they have brought about lasting transformations in how theatrical performance and

space are conceptualized and experienced.