Karadeniz’de Çevresel Barış İnşası ve Kolektif Balıkçılık Yönetimi

Özer S., Ersoy G.

XI. Uluslararası İlişkiler Çalışmaları ve Eğitimi Kongresi (UİK), Eskişehir, Turkey, 7 - 10 May 2026, (Unpublished)

  • Publication Type: Conference Paper / Unpublished
  • City: Eskişehir
  • Country: Turkey
  • Akdeniz University Affiliated: Yes

Abstract

Karadeniz, artan insan faaliyetleri ve bölgesel çatışmaların yarattığı baskılar nedeniyle çevresel açıdan giderek kırılgan bir hâle gelmiştir. Kirlilik, aşırı avlanma ve iklim değişikliği gibi etkenler deniz ekosisteminin direncini zayıflatırken, Rusya-Ukrayna savaşıyla artan askeri faaliyetler  bu kırılganlığı daha da derinleştirmiştir. Bu durum, kıyıdaş ülkeler açısından ekonomik, toplumsal ve siyasi güvenlik risklerini de beraberinde getirmekte; sınır aşan çevre sorunlarının Karadeniz’de mevcut jeopolitik gerilimlerden bağımsız değerlendirilemeyeceğini ortaya koymaktadır.

Bu çalışma, çevresel barış inşası yaklaşımı çerçevesinde Karadeniz'deki çevresel kırılganlıkları ele almakta; özellikle balıkçılık yönetimi üzerinden geliştirilecek kolektif yaklaşımların, deniz ekosistemine yönelik baskıların yönetiminde nasıl işlevsel olabileceğini tartışmaktadır. Çevresel barış inşası, sınır aşan çevre sorunlarının ülkeler arasında iş birliği ve güven inşası için bir zemin oluşturabileceği varsayımına dayanır. Bu yaklaşım, çevresel meseleleri sıfır toplamlı rekabet alanları olarak görmek yerine, karşılıklı bağımlılığa dayalı ortak çözüm arayışları üzerinden değerlendirmeye olanak tanır.

Bu kuramsal çerçeve doğrultusunda balıkçılık yönetimi, teknik ve bilimsel yönüyle kolektif iş birliğine elverişli bir alan olarak öne çıkmaktadır. Ortak bilimsel veri üretimi ve ekosistem temelli balıkçılık yaklaşımları, deniz ekosisteminin korunmasının yanı sıra kıyıdaş ülkeler arasında düzenli teknik temasın sürdürülmesini de sağlayabilir. Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu (GFCM) tarafından yürütülen "BlackSea4Fish Projesi", bu tür teknik ve bilimsel iş birliklerinin pratikte mümkün olduğunu gösteren somut örneklerden biridir. Bilim insanlarının biraraya geldiği teknik komiteler ve uluslararası örgütler şeffaf bilimsel verinin paylaşımını sağlayarak güven arttıcı önlem olarak kullanılabilir. İkinci Yol Diplomasisi Karadeniz’de tırmanan çatışma riskine karşı iletişimin sürmesini sağlayabilir. Karadeniz’de kirlilikle mücadele ve yumurtlama alanlarının korunması için ortak bilimsel bölgeler oluşturulabilir; ortak balıkçılık yönetim planları, koruma alanları ve bilimsel kotalar üzerinden iş birliği yapılabilir. Bu bağlamda, söz konusu girişimlerin Karadeniz’de çevresel barış inşası sürecine nasıl dahil edilebileceği incelenecektir. 

Anahtar Kelimeler: Çevresel Barış İnşası, Karadeniz, Bölgesel İş birliği, Kollektif Balıkçılık  Yönetimi, Bilim Diplomasisi