Akademik Veri Yönetim Sistemi
TÜRKAV KAMU YÖNETIMI ENSTITÜSÜ SOSYAL BILIMLER DERGISI, cilt.5, sa.2, ss.531-535, 2025 (Hakemli Dergi)
Bu çalışma, Güney Sibirya Türk topluluklarına ait (Hakas, Altay, Tıva) hayvan masallarını eğitsel işlevleri bakımından incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, söz konusu masallarda yer alan ahlaki ilkelerin, toplumsal normların ve kültürel değerlerin çocuklara ve genç kuşaklara hangi yollarla aktarıldığını ortaya koymaktır. Nitel araştırma desenine dayanan çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmış; veriler, Yavuz Uysal’ın Hakas Masalları, İbrahim Dilek’in Altay Masalları ve Mehmet Aça’nın Tıva Halk Masalları adlı eserlerinde yer alan toplam altmış beş hayvan masalından elde edilmiştir. Analiz sürecinde karakterlerin davranış örüntüleri, olay örgüsü içindeki rolleri, sembolik temsilleri ve masal sonlarında verilen eğitici mesajlar sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, bu masallarda zekâ, dürüstlük, yardımseverlik, sabır, çalışkanlık, dayanışma, paylaşma, ölçülülük, alçakgönüllülük ve doğaya saygı gibi temel değerlerin öne çıktığını göstermektedir. Özellikle zayıf fakat akıllı karakterlerin güçlü, kibirli veya zalim varlıklar karşısında başarıya ulaşması, toplumsal bellekte aklı ve erdemli davranışı yücelten değer dünyasına işaret etmektedir. Masallarda insan-hayvan-doğa ilişkilerinin uyum, denge ve karşılıklılık ilkeleri çerçevesinde kurgulanması ise Güney Sibirya Türk kültürünün ekolojik duyarlılığını ve doğa merkezli dünya tasavvurunu yansıtmaktadır. Sonuç olarak çalışma, Güney Sibirya Türk hayvan masallarının yalnızca eğlence amaçlı anlatılar olmadığını; kültürel belleği canlı tutan, toplumsal uyumu destekleyen ve çocukların ahlaki gelişimini doğal bir öğrenme ortamında güçlendiren pedagojik metinler olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede incelenen masallar, halk eğitimi, sözlü kültürün sürdürülmesi ve kuşaklar arası değer aktarımı bakımından işlevsel bir araç olarak görülmekte; çağdaş değerler eğitimi programlarında, özellikle dil, okuma kültürü ve karakter eğitimi etkinliklerinde kullanılabilecek zengin örnekler sunmaktadır. Böylece çalışma, masal türünün güncel pedagojik ve kültürel tartışmalarla ilişkilendirilebilecek yönlerini de görünür kılmaktadır. Anahtar Kelimeler Güney Sibirya, Türk masalları, Hayvan masalları, Eğitsel işlev, Kültürel aktarım.
This study examines the animal tales of the South Siberian Turkic communities-Khakas, Altai, and Tuvan-by focusing on their educational functions and the ways in which they transmit ethical principles, cultural norms, and social values to children and younger generations. The primary purpose of the research is to identify the moral teachings embedded in these narratives and to evaluate their potential contributions to contemporary values education. Conducted within a qualitative research framework, the study employs document analysis and draws upon sixty-five animal tales included in Khakas Tales by Yavuz Uysal, Altai Tales by İbrahim Dilek, and Tuvan Folk Tales by Mehmet Aça. During the analysis, the behavioral patterns of characters, their roles within the plot structure, their symbolic representations, and the instructive messages emphasized at the end of the tales were examined systematically. The findings reveal that core values such as intelligence, honesty, helpfulness, patience, diligence, solidarity, moderation, humility, and respect for nature are frequently highlighted in these narratives. The recurrent motif of weak yet clever characters overcoming strong, arrogant, or oppressive figures reflects a value system that prioritizes wisdom and virtuous behavior over brute force. The construction of humananimal–nature relations around the principles of balance, harmony, and reciprocity further demonstrates the ecological sensibility embedded in South Siberian Turkic culture. The study concludes that these tales are not merely entertaining stories but pedagogical texts that preserve cultural memory, reinforce social cohesion, and support children’s moral development within a natural learning context. In this respect, South Siberian animal tales function as effective tools for public education, the transmission of cultural heritage, and the intergenerational transfer of values. Moreover, the narratives provide rich material that can be utilized in contemporary values education programs, language teaching activities, and character education practices. Keywords South Siberia, Turkic tales, Animal tales, Educational function, Cultural transmission.