Türkiye'nin 2050 elektrik sistemi: kritik mineral talebi, tedarik zinciri dayanıklılığı ve sistem esnekliği

Kayar E., Carlak H. F.

II. ENERJİ STRATEJİLERİ KONFERANSI, Ankara, Türkiye, 20 - 21 Ekim 2026, ss.1-7, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Ankara
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.1-7
  • Akdeniz Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda yürüttüğü elektrik sistemi dönüşümü, kritik minerallere olan bağımlılığı artırmaktadır. Bu çalışma, Türkiye'nin 2050 elektrik sistemi için kritik mineral ihtiyacını üç senaryo (Mevcut Politika-MEP, Hızlandırılmış Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları-HYEKA, Net-Sıfır 2053-NS2053) üzerinden projekte etmekte; bu ihtiyacın tedarik zinciri dayanıklılığı ve sistem esnekliği çerçevesinde nasıl karşılanabileceğini tartışmaktadır. Yöntem olarak, üç senaryo farklı gerçek çapa noktalarına dayandırılmıştır. MEP resmi Ulusal Enerji Planı'na, HYEKA TEİAŞ'ın bölgesel bağlanabilir kapasite trendine, NS2053 SHURA'nın modellenmiş net-sıfır patikasına ve bu çapalar IEA Global Critical Minerals Outlook 2025'in resmi teknoloji segmenti talep verilerinden türetilen katsayılarla üstten aşağıya bir materyal akış analizine (MFA) tabi tutulmuştur. Bulgular, kritik mineral talebinin senaryo seçimine yüksek duyarlılık gösterdiğini NS2053'te lityum ve grafit talebi MEP'e kıyasla ~3,2 kat, Türkiye'nin mineral profilinin asimetrik olduğunu (bor rezervlerinin yüzde 73'üne sahipken lityum/kobaltta tam ithalat bağımlısı), ve Türkiye'nin bağımlı olduğu minerallerin küresel ölçekte de en kırılgan tedarik zincirlerine sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, kısa-orta-uzun vadeli politika önerileriyle sonuçlanmaktadır.

Turkey's electricity system transformation toward its 2053 net-zero target is deepening its dependence on critical minerals. This study projects Turkey's critical mineral requirements for its 2050 electricity system across three scenarios (Current Policies-MEP, Accelerated Renewables-HYEKA, Net-Zero 2053-NS2053), and examines how this demand can be met within a framework of supply chain resilience and system flexibility. Methodologically, each scenario is anchored to a distinct real-world reference point — MEP to the official National Energy Plan, HYEKA to TEİAŞ's regional connectable-capacity trend, and NS2053 to modelled net-zero pathway — and combined with a top-down material flow analysis (MFA) using technology-segment demand coefficients derived from the IEA's Global Critical Minerals Outlook 2025. Findings show that critical mineral demand is highly sensitive to scenario choice, that Turkey's mineral profile is structurally asymmetric, and that the minerals Turkey depends on most coincide with the most fragile global supply chains. The study concludes with short-, medium-, and long-term policy recommendations.