Teoman Duralı’nın “Felsefe-Bilim” anlayışı üzerinden Türk-İslam Bilim ve Felsefe tarihi yazımı için bir teklif
Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, cilt.17, sa.63, ss.200-213, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 17 Sayı: 63
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.70736/ijoess.2247
- Dergi Adı: Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi
- Derginin Tarandığı İndeksler: MLA - Modern Language Association Database, TR DİZİN (ULAKBİM), MLA International Bibliography, Academic Search Ultimate (EBSCO)
- Sayfa Sayıları: ss.200-213
- Akdeniz Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Klasik tarih yazımı, bilim ve düşünce tarihini belirli bir medeniyet ve kültür havzasını esas alarak okur. Ancak bu bakış açısı Avrupa medeniyetini bugüne getiren süreç ve yaklaşım dışındaki tarihi müktesebatı yok saymaktadır. Bu durum Türk-İslam düşüncesi ile bilim ve felsefe tarihi için de geçerlidir. Makalenin amacı bu probleme dikkat çekmek ve nasıl üstesinden gelinebileceği ile ilgili bir takım çözüm önerileri sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda nasıl bir bilim anlayışının ve tarih okumasının doğru, makul ve kabul edilebilir olduğu araştırılmıştır. Ardından Türk-İslam düşüncesi ve bilim tarihi özelinde nasıl bir usul ve üslup geliştirilebileceği ele alınmıştır. Bugün bilimi, “bilim adamlarının üzerinde uylaştıkları düşünce yapıları” olarak görmek daha kabul edilebilirdir. Bu kabulden hareket eden Thomas Kuhn’un tarih anlayışı ve bilim sosyolojisi, Türk-İslam düşüncesi ve bilim tarihi araştırması için önemli ve yardımcı bir kaynaktır. Ancak tek bir anlayışa bağlı kalmak Türk-İslam bilim tarihini kendi olanaklarıyla okumaya imkân vermeyecektir. Asıl sorun Türk-İslam düşüncesi ve biliminin kendi içerisinde nasıl okunabileceği olduğuna göre eldeki bulgulara ek yeni arayışlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu makalede çözümleme çabalarımızın bir parçası olarak Teoman Duralı’nın felsefe-bilim kavramı incelenmiş ve kavramın çağdaş bilim tarihi okumalarıyla uyumlu bir resim sergilediği, Türk-İslam düşüncesi ve bilim tarihi yazımı için oldukça kullanışlı bir ifade olduğu ortaya konulmuştur.
Traditional historiography approaches the history of science and thought by focusing on specific civilizations and cultural spheres. However, this perspective ignores the history that occurred outside of the processes that shaped European civilization. This problem also prevails to Turkish-Islamic thought and the history of science and philosophy. This article aims to highlight this issue and propose solutions to overcome it. Subsequently, the discussion focused on how a methodology and style could be developed specifically for Turkish-Islamic thought and the history of science. Today, it is more acceptable to view science as “the consensus of the scientific community”. Based on this acceptance, Thomas Kuhn’s understanding of the history and sociology of science provides a helpful perspective for research on Turkish-Islamic thought and the history of science. However, it is prudent to avoid adhering to a single interpretation, as this would prevent us from reading the history of Turkish-Islamic science on its own terms. The primary question that needs to be addressed and the problem that requires a solution is how Turkish-Islamic thought and science can be understood within their own context, which necessitates new explorations beyond existing findings. As part of our analytical efforts in this article, Teoman Duralı’s concept of philosophy-science has been examined, and it has been demonstrated that the concept of “philosophy-science” presents a picture consistent with contemporary readings of the history of science and is favorable expression for the writing of Turkish-Islamic thought and the history of science.