Akademik Veri Yönetim Sistemi
7. TATD Kurs Günleri Kongresi, Antalya, Türkiye, 18 Nisan 2024, (Tam Metin Bildiri)
Giriş
ve Amaç:
Acil Servisler (AS),
yoğun iş yükü ve stres barındıran, kompleks hastalık durumlarının ayırıcı
tanısı yapılırken aynı zamanda gözden kaçabilecek riskli olguların atlanmaması
için dikkatli bir şekilde değerlendirildiği kliniklerdir. İnsan popülasyonunun
%15-35’inin hayatının bir döneminde baş dönmesi yaşadığı, bu hastaların
yarısının da sağlık hizmetine başvurduğu görülmüştür
İleri yaş grubu
hastalarda daha sık olmak üzere baş dönmesi ve benzer şikayetleri tarif eden
hastalarda tanısal tetkikleri ve görüntüleme yöntemlerine başvurulmaktadır. Bu
tanısal süreçlerde ekonomik ve beşerî yük getiren uygulama ise görüntüleme
yöntemleri olan Bilgisayarlı Tomografi (BT) ve Manyetik Rezonans Görüntüleme
(MRI)’dir
Bu çalışmadaki birincil
amacımız; baş dönmesi ile acil servise başvuran hastalarda yapılan
nörogörüntüleme oranlarını ve saptanan patolojilerin neler olduğunu belirlemek
ve nörogörüntülemenin hasta sonlanım kararına olan etkisi değerlendirmektir.
İkincil amaç olarak, patoloji saptanan hastaların özelliklerinin tanımlanması
ile, nörogörüntüleme yapılmasının hangi hasta gruplarında daha bedel-etkin bir
yaklaşım olacağını öngören özellikler saptanmaya çalışılacaktır.
Materyal
- Metod:
Bu tanımlayıcı, kesitsel
çalışma; Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı’nda uzmanlık
tezi olarak planlandı ve Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar
Etik Kurulu’nun 23.08.2023 tarih ve KAEK-640 sayılı kararı ile onay alınarak
gerçekleştirildi.
Dahil
edilme kriterleri:
1. Acil servise başvuru
şikâyetleri arasında ‘baş dönmesi’ olan ve nörogörüntüleme (BT ve/veya MRI)
yapılan hastalar,
2. 18 yaş üzeri hastalar.
Çalışmadan
çıkarılma kriterleri:
1. Yaş < 18.
2. Travma ile başvuran
hastalar,
3. Bilinci kapalı,
oryante- koopere olamayan hastalar,
4. Görüntüleme yöntemi
kullanılmayan hastalar,
5. Triyaj başvuru
şikayetleri arasında ‘baş dönmesi’ olan ancak ayrıntılı anamnez bilgilerinde
vertigo olarak değerlendirilmeyen hastalar
Nicel veriler Hastane
Bilgi Yönetim Sistemi (MiaMed®) kayıtlarından alınmış olup; 01.01.2021 ile 31.12.2021
tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Hastanesi Acil Servisi’ne başvurmuş
olan 109785 hastadan, triyajda baş dönmesi şikâyeti kaydedilen 3501 hasta
incelendi. 2923 hasta çalışmadan çıkarıldı. 578 hasta verisi incelendi. Çalışma
akış şeması Çizelge 1’de gösterildi.
Hastaların
yaşı, cinsiyeti, hipertansiyon (HT), diyabetes mellitus (DM), koroner arter
hastalığı (KAH), atriyal fibrilasyon (AF) hastalığı olup olmadığı, baş dönmesi şikâyetine ek olarak santral ya da periferik kaynaklı vertigo
olduğunu düşündüren anamnez bilgisi ve semptomların varlığı, patolojik muayene
bulguları varlığı değerlendirildi. Beyin BT ya da MRI görüntülemesi yapılan
hastaların görüntüleme sonucunda patolojik bulgu mevcudiyeti, hastaların
taburculuk ve hastaneye yatış durumu ile üç ay içinde serebrovasküler iskemik
olay tanısı alma durumu değerlendirildi.
Bulantı-kusma,
baş ağrısı, kulak ağrısı, tinnitus, işitme kaybı gibi semptomlar periferik; güç
kaybı, his kaybı, konuşma bozukluğu, görme bozukluğu, denge bozukluğu, senkop
gibi semptomlar santral; bunların dışındaki semptomlar ‘diğer’ olarak
değerlendirildi.
Hastaların
acil servisteki muayene bulgularında patolojik bulgular; lateralizan defisit, konuşma
bozukluğu, görme bozukluğu, yürüyüş ve denge bozukluğu olarak değerlendirildi.
Beyin BT ve
MRI raporlarında; enfarkt, kitle, kanama, herniasyon, enfeksiyon patolojik
sonuç; bunların dışında kalanlar nonspesifik sonuç olarak değerlendirildi.
Çizelge 1: Çalışma akış şeması
Bulgular:
01.01.2021 – 31.12.2021
tarihleri arasında toplam 109785 hasta acil servise başvurmuş ve bunlardan
3501’i (%3.19) baş dönmesi şikayetinden yakınmıştır. Çalışmadan çıkarılma
kriterlerine uyan 2923 hasta dışlanmış ve 578 hastanın analizi yapılmıştır.
Çalışmaya
alınan hastaların %46,4 (n=268)’ü erkek ve %53,6’sı (n=310) kadın idi (Tablo 1).
Yaş ortalaması 58,84 ±18,31 (ortancası 62) dir.
Hastaların
%35,3’ünde hipertansiyon (n=204), %24,7’sinde Diyabetes Mellitus (n=143),
%15,1’inde koroner arter hastalığı (n=87), %5’inde atriyal fibrilasyon (n=29)
olduğu görüldü (Tablo 1).
Hastaların
alınan tıbbi hikayeleri, baş dönmesine yönelik odaklanmış sorgulama ve
semptomlarının değerlendirilmesinde %44,8’inde (n=259) periferik vertigo
düşündüren özelliklerin olduğu, %18,7’sinde (n=108) santral vertigo düşündüren
özelliklerin olduğu, %18,9’unda (n=109) öncelikle farklı hastalıkları
düşündüren özelliklerin olduğu, %17,6’sında (n=102) herhangi özellikli bir
durumu işaret eden semptom olmadığı tespit edildi (Tablo
1).
Yapılan
muayeneler sonrası hastaların %23,4’ünde (n=135) patolojik muayene bulgusu tespit
edildi. Patolojik bulguya sahip hastaların %29,6’sında (n=40) lateralizan
defisit (taraf bulgusu), %6,7’sinde (n=9) konuşma bozukluğu, %8,9’unda (n=12)
görme bozukluğu, %83’ünde (n=112) yürüyüşte ve dengede durmada bozukluk olduğu
görüldü (Tablo 1).
Hastaların
%99,1’ine (n=573) kontrastsız beyin BT görüntülemesi, %20,1’ine ise difüzyon
MRI (n=116) çekilmiş olduğu görüldü. Beyin BT çekilmeden MRI görüntülemesi
yapılan 4 hasta mevcut olup bu hastaların ilk merkez başvurularında beyin BTsi
çekilmiş ve 1 tanesinde beyin BTsinde patolojik sonuç mevcut olup diğerlerinde
patolojik sonuç olmadığı anlaşılmıştır (Tablo 1).
Beyin BT
görüntülemesi yapılan hastaların %44,3’ünde patolojik sonuç olmadığı, %9,3’ünde
patolojik sonuç olduğu, %45,5’unda nonspesifik değişiklikler olduğu; hastaların
difüzyon MRI görüntülemesi sonuçlarına göre %14,2’sinde patolojik sonuç
olmadığı, %3,5’inde patolojik sonuç olduğu, %2,4’ünde nonspesifik değişiklikler
olduğu görüldü (Tablo 1).
Hastaların
%19,2’sine (n=111) hem BT hem MRI çekildiği görüldü. Beyin BT’si ‘patolojik
sonuç yok’ olarak yorumlanan 256 hastadan 2 (%0,3) hastanın MRI difüzyon
görüntülemesinde patolojik sonuç olduğu görüldü. Yine beyin BT ‘nonspesifik
değişiklikler’ olarak yorumlanan 263 hastadan 10 (%1,7) hastanın MRI difüzyon
görüntülemesinde patolojik sonuç olduğu görüldü.
Hastaların %82,6’sının (n=478) acil servis
başvurusu sonrasında taburcu olduğu; %17,4’ünün (n=100) hastaneye
yatırıldığı saptandı (Tablo 1).
Tablo 1: Demografik özellikler
|
|
Sayı (n) |
Yüzde (%) |
Toplam |
|
Cinsiyet |
|
|
578 |
|
Erkek |
268 |
46,4 |
|
|
Kadın |
310 |
53,6 |
|
|
Ek hastalık |
|
|
|
|
Hipertansiyon |
204 |
35,3 |
|
|
Diyabetes
Mellitus |
143 |
24,7 |
|
|
Koroner Arter
Hastalığı |
87 |
15,1 |
|
|
Atrial
Fibrilasyon |
29 |
5 |
|
|
Semtpomlara Yönelik Değerlendirme |
|
|
|
|
Periferik
vertigo düşündüren özellikler |
259 |
44,8 |
|
|
Santral
vertigo düşündüren özellikler |
108 |
18,7 |
|
|
Farklı
hastalıkları düşündüren özellikler |
109 |
18,9 |
|
|
Özellikli
semptoma sahip olmayanlar |
102 |
17,6 |
|
|
Patolojik muayene bulgusu |
135 |
23,4 |
|
|
Denge bozukluğu |
112 |
83 |
|
|
Konuşma
bozukluğu |
9 |
6,7 |
|
|
Görme bozukluğu |
12 |
8,9 |
|
|
Taraf bulgusu |
40 |
29,6 |
|
|
Nörogörüntüleme |
|
|
|
|
Bilgisayarlı tomografi |
|
|
|
|
Patolojik sonuç
var |
54 |
9,3 |
|
|
Patolojik sonuç
yok |
256 |
44,3 |
|
|
Nonspesifik
bulgular |
263 |
45,5 |
|
|
Çekim yapılmadı |
5 |
0,9 |
|
|
MRI |
|
|
|
|
Patolojik sonuç
var |
20 |
3,5 |
|
|
Patolojik sonuç
yok |
82 |
14,2 |
|
|
Nonspesifik
bulgular |
14 |
2,4 |
|
|
Çekim yapılmadı |
462 |
79,9 |
|
|
Sonlanım |
|
|
|
|
Taburcu |
478 |
82,6 |
|
|
Yatış |
100 |
17,4 |
|
|
3 ay içinde SVH tanısı |
|
|
|
|
Var |
24 |
4,2 |
|
|
Yok |
518 |
89,6 |
|
3 ay içinde SVH tanısı alan hastaların incelenmesi;
Hastaların
%6,2’sinin (n=36) takip eden üç ay süresindeki takip verilerine ulaşılamadı.
Diğer hastaların, acil servis başvurusundan sonraki üç ay içindeki hastane
kayıtları ve ulusal sağlık sistemi içindeki kayıtları incelenerek ulaşılabilen
verilerine göre %4,2’sinin (n=24) inme, TIA gibi iskemik serebrovasküler olay
geçirdiği tespit edildi.
Bu 24 hastanın 13’ü (%54,2) erkek, 11’i (%45,8) kadındı, ortalama
yaş 66,08±11,6 (min. 41, max 86) olarak saptandı. Hastaların
üç ay içinde SVH tanısı alması ile yaş arasındaki ilişkisi
değerlendirildiğinde; yaş artışının SVH tanısı alma ile anlamlı ilişkisi
olduğu görüldü (p<0,05).
Hastaların 15’inde (%62,5) santral patoloji düşündüren ek bir semptom
mevcuttu, yine 20 hastada (%83,3) patolojik bir muayene bulgusu saptandı.
Patolojik muayene bulgusu olarak en sık yürüyüş bozukluğu (17 hasta - %70,8) ve
lateralizan defisit (12 hasta - %50) saptandı. Hastaların görüntüleme
sonuçlarında 2 hastada (%8,3) beyin BT’nin, 3 hastada (%12,5) ise MRI
difüzyonun normal olduğu görüldü. 17 hastanın (%70,8) MRI difüzyon
görüntülemesinde patolojik bulgu mevcuttu. Toplam 24 hastanın 19’unun (%79,2)
acil servis başvurusu sonrasında hastaneye yatırılarak tedavi edildiği, 5
(%20,8) hastanın ise acil servisten taburcu edildiği görüldü. Takip edilen üç
ay içinde bilgilerine ulaşılabilen hastalardan hiçbirinde ölüm gerçekleşmedi.
Beyin BT ve
MRI sonuçlarının takip eden üç ay içinde SVH tanısı alması ile ilişkisi Tablo
2’de gösterilmiştir. Hastaların hem difüzyon MRI için hem de Beyin BT için
değerlendirme sonucuna göre; patolojik bulgular tespit edilmesi ile üç ay
içinde SVH tanısı alması arasında anlamlı ilişki bulundu
(p=0,00).
Tablo 2: 3 ay içinde serebrovasküler hastalık (SVH) geçirenlerin
özellikleri ve etkileyen faktörler
|
|
3 ay içinde SVH
tanısı |
|
||
|
|
|
Var (n:24) |
Yok (n:518) |
|
|
Beyin Bt Değerlendirmesi |
|
|||
|
Patolojik
sonuç yok |
|
2 |
247 |
|
|
Patolojik
sonuç var |
|
9 |
42 |
|
|
Non
spesifik bulgular |
|
12 |
225 |
|
|
Görüntüleme
yapılmayan |
|
1 |
4 |
|
|
Difüzyon MRI Değerlendirmesi |
|
|||
|
Patolojik
sonuç yok |
|
3 |
75 |
|
|
Patolojik
sonuç var |
|
17 |
2 |
|
|
Non
spesifik bulgular |
|
0 |
14 |
|
|
Görüntüleme
yapılmayan |
|
4 |
427 |
|
|
Semptomlar |
|
|||
|
Özellik
yok |
|
1 |
93 |
|
|
Periferik
vertigo özellikleri |
|
7 |
235 |
|
|
Santral
vertigo özellikleri |
|
15 |
87 |
|
|
Diğer
sistemlere yönelik özellikler |
|
1 |
103 |
|
|
Hipertansiyon |
|
p |
||
|
Var |
|
11 |
173 |
0,26 |
|
Yok |
|
13 |
345 |
|
|
Diyabetes Mellitus |
|
|||
|
Var |
|
8 |
125 |
0,33 |
|
Yok |
|
16 |
393 |
|
|
Atrial Fibrilasyon |
|
|||
|
Var |
|
0 |
27 |
0,62 |
|
Yok |
|
24 |
491 |
|
|
Koroner arter hastalığı |
|
|||
|
Var |
|
6 |
75 |
0,15 |
|
Yok |
|
18 |
443 |
|
|
Hasta Sonlanımı |
|
|||
|
Taburculuk |
|
5 |
444 |
0,00 |
|
Hastane
yatışı |
|
19 |
74 |
|
|
Patolojik muayene bulgusu |
|
|||
|
Var |
|
20 |
108 |
0,00 |
|
Yok |
|
4 |
410 |
|